ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎ و ﻣﻮاﻧﻊ ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﻮاﺟﺐ ﻗﺸﻮن و ﺗﺄﺛﯿﺮ آن ﺑﺮ اﻣﻨﯿﺖ وﻻﯾﺖ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻫﺎن در دوره ﻗﺎﺟﺎر

از دوره ﺻﻔﻮﯾﻪ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻫﺎن ﯾﮑﯽ از ﻧﻮاﺣﯽ ﺳﺮﺣﺪي اﯾﺮان ﺷﻤﺮده ﻣﯽ ﺷﺪ و ازآﻧﺠﺎﮐﻪ در ﻣﺮز ﺑﺎ ﻋﺜﻤﺎﻧﯽ ﻗﺮار داﺷﺖ، ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ اﻣﻨﯿﺘﯽ و اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺮاي دوﻟﺖ ﻣﺮﮐﺰي از اﻫﻤﯿﺖ زﯾﺎدي ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮد. ارﮐﺎن دوﻟﺖ ﻣﺮﮐﺰي ﺗﻼش داﺷﺘﻨﺪ اﻗﺪاﻣﺎﺗﯽ را اﻧﺠﺎم دﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﻮاره اﻧﺘﻈﺎم ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻫﺎن ﺣﻔﻆ ﺷﻮد. ﺑﺎزﯾﮕﺮان و ﻧﻘﺶ آﻓﺮﯾﻨﺎن اﺻﻠﯽ اﯾﻦ وﻻﯾﺖ، ﺑﺎ ﻓﺮاز و ﻓﺮودﻫﺎﯾﯽ ﺗﺎ ﻗﺒﻞ از ﺷﮑﻞ ﮔﯿﺮي دوﻟﺖ ﻣﺪرن، اﯾﻼت و ﻋﺸﺎﯾﺮ ﺑﻮدﻧﺪ. ﻧﯿﺮوي ﻧﻈﺎﻣﯽ اﯾﻦ وﻻﯾﺖ ﻧﯿﺰ ﻣﻨﺤﺼﺮاً واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﯾﻼت ﺑﻮد و ﮐﺎرآﻣﺪي اﯾﻦ ﻧﯿﺮو ﺗﻼش ﻣﻀﺎﻋﻔﯽ را ﻣﯽ ﻃﻠﺒﯿﺪ .ﯾﮑﯽ از ﻋﻮاﻣﻞ اﺻﻠﯽ ﮐﺎرآﻣﺪي و اﻧﺘﻈﺎم ﭘﺮداﺧﺖ ﺑﻪ، ﻗﺸﻮن و ﻧﯿﺮوي ﻧﻈﺎﻣﯽ در ادوار ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣﻮﻗﻊ و ﻣﻨﻈﻢ ﻣﻮاﺟﺐ آن ﻫﺎ ﺑﻮد. ازآﻧﺠﺎﮐﻪ ﺑﺨﺶ زﯾﺎدي از ﺳﭙﺎﻫﯿﺎن اﯾﺮان از اﯾﻼت و ﻋﺸﺎﯾﺮ ﺑﻮدﻧﺪ، در ﺷﺮاﯾﻂ ﺛﺒﺎت، ﺗﺄﺧﯿﺮ در ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﻮاﺟﺐ ﭼﻨﺪان ﭼﺎﻟﺸﯽ ﺑﺮاي ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺮﮐﺰي و اﯾﺎﻟﺘﯽ اﯾﺠﺎد ﻧﻤﯽ ﮐﺮد، زﯾﺮا روﺳﺎي ﻓﻮج ﻫﺎي ﻧﻈﺎﻣﯽ ﻫﻤﺎن روﺳﺎي اﯾﻼت و ﻃﻮاﯾﻒ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺳﺎﺧﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﯾﻼت اﺟﺎزه اﻋﺘﺮاض را ﺑﻪ آن ﻫﺎ ﻧﻤﯽ داد، اﻣﺎ در دوره ﻫﺎي ﺑﯽ ﺛﺒﺎﺗﯽ و ﺷﺮاﯾﻂ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار ﺳﯿﺎﺳﯽ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻪ ﮐﻠﯽ ﺻﻮرت دﯾﮕﺮي ﻣﯽ ﯾﺎﻓﺖ و ﺗﻨﻬﺎ ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﻨﻈﻢ و ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﻣﻮاﺟﺐ، ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﻧﻈﺎﻣﯽ را در داﯾﺮه اﻃﺎﻋﺖ ﻧﮕﻪ ﻣﯽ داﺷﺖ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﻣﺴﺌﻠﻪ اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎي ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﻮاﺟﺐ ﻗﺸﻮن ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻫﺎن و ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي ﺑﺮآﻣﺪه از آن اﺳﺖ. روش ﭘﮋوﻫﺶ، ﺗﺎرﯾﺨﯽ - ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ اﺳﺖ و ﺟﻤﻊ آوري اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻪ روش ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ اي و اﺳﻨﺎدي ﺑﻮده و درﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎي ﺣﺎﺻﻞ از ﻣﻨﺎﺑﻊ و اﺳﻨﺎد ، اﺳﺘﻨﺘﺎج و ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻﻞ از ﭘﮋوﻫﺶ، ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ آن اﺳﺖﮐﻪ اﺻﻮل و ﻗﻮاﻋﺪ ﻣﻨﻈﻢ و ﯾﮑﺴﺎﻧﯽ در ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﻮاﺟﺐ ﻗﺸﻮن وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ و ﻧﯿﺰ ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﺎداري ﺑﯿﻦ ﻣﻮاﺟﺐ اﻓﺮاد ﻗﺸﻮن و ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﺪ. ﺑﺎوﺟﻮداﯾﻦ ازآﻧﺠﺎﮐﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن ﻫﻤﺎن ﺣﺎﮐﻤﺎن اﯾﻞ ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﻌﻠﯿﻖ و ﺗﺄﺧﯿﺮ و ﻧﭙﺮداﺧﺘﻦ ﮐﺎﻣﻞ ﻣﻮاﺟﺐ در دوران ﺛﺒﺎت اﺟﺎزه اﻋﺘﺮاض ﺑﻪ اﻓﺮاد ﻗﺸﻮن ﻧﻤﯽ داد، اﻣﺎ اﯾﻦ اﻣﺮ در ﺷﺮاﯾﻂ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺧﻮد را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ داد.