بازپژوهي تفسير توحيد صفاتي در خطبه اول نهج‌البلاغه

توحيد صفاتي، بيان‌گر رابطه صفات ثبوتي حقيقي با ذات الهي است و در آن سه ديدگاه كلي مطرح مي‌شود: زيادت صفات بر ذات (ديدگاه اشاعره)، نيابت ذات الهي از صفات (ديدگاه معتزله) و عينيت صفات با ذات الهي (ديدگاه اماميه). اميرالمؤمنين× در خطبه اول نهج‌البلاغه، كمال اخلاص را نفي صفات از ذات الهي مي‌داند: «كَمَالُ الْإِخْلَاصِ لَهُ نَفْي الصِّفَاتِ عَنْهُ». تفسيرهاي متعددي در تبيين اين روايت، عرضه شده كه نوشتار حاضر، با روش توصيفي ـ تحليلي، به تبيين و ارزيابي مهم‌ترين آنها پرداخته است. از رهگذر اين جستار، مشخص مي‌شود كه در توحيد صفاتي، تغاير مفهومي صفات با ذات الهي و اتحاد مصداقي صفات با ذات الهي مورد اتفاق‌اند؛ چنان‌كه صفات فعلي، سلبي و ثبوتي اضافي الهي نيز خارج از محل بحث و زايد بر ذات الهي‌اند و تنها صفات حقيقي داخل در محل بحث‌اند. تعبير «نفي صفات» در فرمايش اميرالمؤمنين، بيان‌گر ديدگاه عينيت صفات با ذات الهي است.