ميرزا محسن‏خان معين‏الملك و سفارت عثماني (سال‏هاي 1288 1308 ق.)

ميرزا محسن‏خان معين‏الملك حدود بيست‏ سال (از 1288 تا 1308ق.) سفيركبير و وزيرمختار ايران در اسلامبول بود. اما دربارۀ اينكه او در اين دوره چه اقداماتي انجام داده يا در مناسبات ايران و عثماني در آن دوره چه نقشي داشته، پژوهش مستقلي انجام نشده است. بررسي اسناد وزارت خارجه ايران نشان مي‌دهد كه برقراري روابط حسنه با باب‏ عالي، تلاش براي حل‏وفصل منازعات مرزي، مذاكره بر سر معاهدات تجاري و حقوقي، مشاركت در امور عام‏المنفعه و همچنين بهبود وضعيت تحصيلي و آموزشي ايرانيان استانبول از اولويت‏هاي كاري معين‏الملك بوده است. با اين ‏حال، وي علاوه‏ بر مأموريت‌هاي رسمي و ديپلماتيك، تمايلات روشن‏فكرانه نيز داشته و با محافل روشن‏فكران ايراني در پايتخت عثماني هم نشست‏وبرخاست داشته است. اين امر حتي به ‏عنوان يكي از دلايل اصلي عزل او از سفارت عثماني ياد شده است. اين پژوهش در صدد آن است تا با تكيه بر اسناد رسمي كه برخي از آن‏ها براي نخستين ‏بار در اين مقاله استفاده شده است، برخي از ابعاد مبهم زندگي و اقدامات معين‏الملك را در اسلامبول تشريح كند.