بررسي تطبيقي گاه شمار لشكركشي هاي مغولان از تسخير اُترار تا نبرد عين جالوت در منابع ايراني، عراقي و مملوك

دوران حدوداً چهل ساله لشكركشي هاي مغولان به ايران و سرزمين‌هاي همجوار آن يكي از دوران‌هاي پرحادثه تاريخ است و به همين جهت توجه جدّي مورّخان را به خود جلب نمود. آنان افزون بر شرح اين لشكركشي ها كوشيده‌اند سال‌شمار و زمان اين لشكركشي‌ها را نيز ثبت كنند. با اين‌حال، گزارش‌هاي آن ها در اين مورد يعني زمان وقوع رويدادهاي مرتبط با لشكركشي‌ها با اختلافاتي گاه قابل‌توجه همراه بوده است. بر اساس چنين فرضي پژوهش حاضر مي‌كوشد تا با روش كتابخانه‌اي و رويكرد توصيفي ـ تحليلي به مقايسه گزارش‌هاي منابع تاريخي نوشته شده در ايران، عراق و مملوك (مصر و شام)، در خصوص گاه شمار لشكركشي هاي مغولان بپردازد و به اين پرسش كه چه اختلافات و تشابهاتي در ثبت گاه شمار اين لشكركشي ها مشاهده مي شود، پاسخ دهد. از مطالعه و مقايسه گزارش‌هاي اين منابع چنين برمي‌آيد كه در دوره لشكركشي هاي چنگيزخان (616621 ق) مورّخان ايراني نسبت به مورّخان ساكن در عراق و قلمرو مملوكان نقش پر رنگ‌تري ايفا نموده‌اند و در دوره لشكركشي هاي پس از چنگيزخان تا لشكركشي هولاكو (624-651 ق) نقش تاريخ‌نگاران عراق بارزتر بوده و در نهايت در دوره لشكركشي هاي هولاكو (651-658 ق) وقايع نگاران مملوك نقش مهمي در ثبت زمان اين لشكركشي ها داشته‌اند.