مرور انتقادي نظريه اسطوره‌شناختي رنه ژرار

رنه ژرار، با اتخاذ رويكردي انتقادي نسبت به ديدگاه‌هاي مردم‌شناختي فريزر و اشتروس و در ضمن تعلّق خاطر به مكتب روان‌كاوي فرويدي يا همان روان‌كاوي متأخر فرانسوي، مبحثي را در باب تاريخ و فرهنگ مطرح مي‌كند كه آميزۀ بديعي از نقد ادبي، اسطوره‌شناسي، روان‌كاوي و دين‌پژوهي است. او با طرح اين موضوع كه در هر اسطوره‌اي مي‌توان ردّپاي خشونتي واقعي را يافت كه در گذر زمان تبدّل يافته و تغيير چهره داده است، در نهايت به نوعي نظامِ اسطوره‌شناختي اُهمريستي روي مي‌آورد كه به موجب آن، خشونت‌هاي عيني تاريخي، برسازندۀ آيين‌ها و اسطوره‌هاي اقوام تلقي مي‌شوند. به اين ترتيب، با خوانش متون، قرائن و نشانه‌هايي را احصاء مي‌كند كه دالّ بر وجود ميل محاكاتي در ساخت وجودي و رواني بشر و استمرار فراشدِ قرباني و بلاگردان در بنيادهاي فرهنگي اقوام است. بر اين اساس، مقالۀ پيش‌رو مي‌كوشد با رويكردي تحليلي ـ انتقادي ضمن بررسي خاستگاه‌هاي نظري انديشۀ ژرار، استدلال‌هاي وي را در اين باره بررسي و تحليل كند. در اين پژوهش نگارنده با تأكيد بر جايگاه نظري ژرار مبني بر قول به عدم اصالت آگاهي، موضع ضد دكارتي او را نسبت به سوژه، محل تأمل مي‎داند و معتقد است آنچه ژرار به مثابۀ ساختارِ بنيادي فرهنگ مطرح مي‌كند، از نوعي ناخودآگاهي كور و لجام گسيخته پيروي مي‌كند كه مبتني بر نفيِ جايگاه خودآگاه و خودكار بودگي ميل است.