فيل و بن‌مايه‌هاي اسطوره‌اي ـ حماسي و آييني آن در منظومه‌هاي حماسي ايران

شاهنامه فردوسي اثري گران‌سنگ در ادب حماسي ايران و مجموعه‌اي از فرهنگ‌ها و باورهاي قوم ايراني از دورترين زمان‌ها تا دوره فردوسي است. در شاهنامه همچنان‌كه فردوسي به ظاهر روايت‌گر داستان شاهان و پهلوانان ايراني از دوران اساطيري تا تاريخي است، با مجموعه‌اي از باورها، فرهنگ‌ها و آيين‌هاي مختلف نيز روبه‌رو هستيم كه نقش‌آفرين آن‌ها، پهلوانان، شاهان، عناصر مختلف طبيعي و جانوران هستند. فيل از جمله اين جانوران است كه در قسمت‌هاي مختلف شاهنامه ديده مي‌شود؛ از آنجا كه همه بن‌مايه‌هاي اسطوره‌اي ـ حماسي و آييني مرتبط با اين حيوان در شاهنامهذكر نشده است، براي رسيدن به جامعيتي كلي درباره اين حيوان ناگزير در كنار شاهنامه به بررسي ديگر منظومه‌هاي حماسي ايران كه پس از شاهنامه و متاثر از آن سروده شده‌اند نيز پرداخته‌ايم. در اين پژوهش نويسندگان با رويكرد تحليلي ـ تطبيقي به بررسي بن‌مايه‌هاي مرتبط با فيل در شاهنامهو ده منظومه حماسي (بانوگشسب‌نامه، برزونامه، بهمن‌نامه، جهانگيرنامه، سام‌نامه، شهريارنامه، فرامرزنامه، كك كوهزاد، كوش‌نامه و گرشاسپ‌نامه) پرداخته و مهم‌ترين بن‌مايه‌هاي مرتبط با اين حيوان را استخراج، طبقه‌بندي و تحليل نموده‌اند. از مهم‌ترين اين بن‌مايه‌ها مي‌توان به: اهورايي ـ اهريمني بودن، توتم فيل، فيل‌اوژني پهلوان، پيكرينگي به سيماي فيل، حضور در سپاه، نقش آن در بازي‌ها، تعبير خواب و... اشاره كرد.