كاربرد انواع و اغراض كنايه در مقامات بديع‌الزمان همداني

بديع‌الزمان همداني از نويسندگان زبردست عرب‌زبان در قرن چهارم هجري است كه ابتكار فن مقامه‌نويسي را به‌نام خود ثبت كرده‌است. او در بخش‌هايي از مقامات خود با هنرمندي خاص، از اسلوب كنايه براي القاي معاني بهره‌ برده‌است. كنايه اسلوب بلاغي است كه نويسنده با بيان مبهم، مقاصد خود را بيان مي‌كند. به‌عبارت‌ديگر، كنايه از اسلوب‌هاي بيان است كه به روش مجاز به انتقال معاني مي‌پردازد. اين نوع مجاز قرينۀ مانعه ندارد و مي‌توان معناي حقيقي را با آنكه مدنظر نيست در كنار معناي مجازي اراده كرد. اين پژوهش در پي آن است كه با بررسي كنايه در مقامات بديع‌الزمان همداني به روش توصيفي تحليلي، پاسخي براي اين سؤال بيابد كه نويسنده هنر پرداختن به كنايه را با چه اغراضي به‌كار برده‌است. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه نويسنده انواع كنايات موردنظر علماي بلاغت را با اغراض مختلفي چون ترسيم امور معقول به محسوس، احترام، تفاؤل و تطير، دليل و برهان، ذم، فخر، استرحام، استهزاء، بزرگداشت، كراهت از ذكر نام، مدح، مبالغه و... به‌كار برده‌است.