واكاوي الگوهاي ساختار رواييِ مقامات حريري براساس نظريۀ تزوتان تودوروف

مقامات حريري ازجمله كتاب‌هاي روايي و داستاني است كه مشتمل بر پنجاه مقامه است و ابوالقاسم حريري، بين سال‌هاي 495 تا 504 هجري قمري، آن را به زبان عربي نگاشته است. حكايت‌هاي مقامات حريري داراي الگوهاي تكرارشوندۀ روايي است. يك پي‌رنگ يا الگوي واحد، زيربناي تمامي اين حكايت‌هاست و بقيۀ الگوها براساس آن ساخته مي‌شوند. تودوروف يكي از روايت‌شناسان ساختارگراست كه تلاش‌ مي‌كند دستور ‌زباني براي تمام روايت‌ها بنويسد. او مقولات و فعل‌ها و صفت‌ها را در نظام سادۀ نمادهايي كدگذاري كرده كه مي‌توان شكل‌وارۀ هر داستان را با استفاده از آن بازتوليد كرد. مطابق الگوي واحدي كه در مقامات وجود ‌‌دارد، ويژگي‌ها و افعال و شخصيت‌ها يا صفات مي‌توانند جانشين يكديگر شوند و ساختار پايه‌ايِ واحدي را با روساختي متفاوت در داستان‌هاي گوناگون ادامه‌ دهند. براين‌اساس مي‌توان با برجسته‌كردن كنش يا ويژگي خاص در پي‌رفت‌هاي حكايت‌ها، به تحليل ساختاري پرداخت. در اين مقاله نشان داده ‌مي‌شود كه چگونه ساختار زيربناييِ حكايات در مقامات حريري، به‌واسطۀ دستور روايي داستان و با استفاده از چارچوب گزاره‌هاي تزوتان تودوروف، قابل تطبيق و تحليل و ارزيابي است.