دو قالبگي «قيد» در زبان عربي (تكمله اي بر مقاله ي قيد دكتر آذرنوش )

«قيد» نامي است كه دكتر آذرنوش در سال 1367 شمسي، بر منصوب‌هاي غيرركن در نحو عربي نهاد و نشانۀ آن را نصب دانست. مقالۀ حاضر، ضمن تأييد اين نام‌گذاري، با دلايلي قيد را داراي دو قالب دانسته است: يكي مفرد و منصوب كه آذرنوش پيش‌تر بدان اشاره كرده بود و ديگري مركب و مجرور با حرفِ جر كه نگارنده آن را ادعا كرده و دلايلي براي اثبات آن آورده ‌است. اين دلايل عبارت‌اند از: خويشاوندشمردن نصب و جر ازسوي برخي نحويان قديم؛ تصريح دستورنويسان فارسي به قيدبودن تركيب‌هاي جارومجرورِ به‌كاررونده در فارسي؛ امكان مجرورشدن بخش عظيمي از منصوبات عربي با حرف جر؛ معادل‌يابي بسياري از اين منصوبات با يك جارومجرورِ مشابه به‌دستِ واژه‌نامه‌نويسان. هدف از اين پژوهش آن بوده كه در كنار قالبي كه دكتر آذرنوش براي قيد عربي پيشنهاد كرده است، قالب دومي ــ جارومجرور ــ براي آن نشان دهد تا از اين راه، به آموزش نحو عربي به عربي‌آموزان ياري رساند. با اين راهكار، براي بسياري از جارومجرورهايي كه اغلب نقشي براي آن‌ها تعيين نمي‌شود، نقشي دستوري معين مي‌گردد و درنهايت، براي قيد دو قالب مفرد ــ اغلب منصوب و مركب ــ به‌دست‌مي‌آيد. سرانجام،قيد در عربي يا واجب‌النصب است يا واجب‌الجر و يا جائز‌النصب و الجر.