معكوس‌شدگي قاعده در زبان فارسي: تبديل اختياري واكه /e/ به واكه [a]در دو لهجه معيار و اصفهاني

در گذشته، بسياري از گونه‌هاي فارسي از جمله دو لهجه معيار و اصفهاني، در انتهاي واژه‌هاي خود، داري واكه افتاده /a/ بودند. اين واكه، بر اثر يك تحول «درزماني» يك درجه افراشته شده و به واكه /e/ تبديل شده است. اين فرايند به طور همزماني، اما در بافت‌هاي ديگر، در لهجه اصفهاني نيز به گونه‌اي زايا رخ مي‌دهد كه يكي از ويژگي‌هايي اين لهجه به شمار مي‌رود. يافته‌ هاي پژوهش پيشِ رو نشان مي دهد كه بر پايه يك فرايند اختياريِ معكوس كه «معكوس‌شدگي قاعده» ناميده مي‌شود، در زبان فارسي در بافت پيش از واژه «را» با تلفظ گفتاري [ro] و در بافت‌هاي گوناگوني و در گفتار گويشوران ميان‌سال و مسن‌تر لهجه اصفهاني، واكه /e/‌ به واكه [a] تبديل مي‌شود. علت اوليه رخ داد اين فرايند در لهجه اصفهاني «تصحيح افراطي» است كه خود ناشي از مقايسه اين لهجه با گونه معيار، يعني لهجه تهراني است. اين امر به علت اي مذهبي، احترام، وجهه و اعتبار اجتماعي رخ مي‌دهد. هدف اين پژوهش توصيفي تحليلي كه در چارچوب نظريۀ بهينگي(Prince Smolensky, 1993[2004]) انجام شده، معرفي و بررسي «معكوس‌شدگي قاعده» در اين دو گونه زبان فارسي است. رخداد اين فرايند اختياري با بهره‌گيري از رويكرد رتبه‌بندي آزاد مورد تحليل قرار گرفته است كه در آن يك درون‌داد با دو برون‌داد دستوري انطباق دارد.