مناسبات بينامتني اشعار اديب المماك فراهاني و فرّخي يزدي با شاهنامۀ فردوسي

ادبيّات دورۀ مشروطه با همۀ تحوّلاتي كه در محتوا و فرم و قالب شعر فارسي ايجاد كرد، وامدار گذشتۀ خود است. از آن جا كه ماهيّت انقلابي و پرشور شعرِ اين دوره بيش از هر چيز نيازمند تقويت همگرايي جمعي و ملّي و برانگيختن احساس ميهن دوستي و بيگانه ستيزي ايرانيان بوده، خصايص حماسي -اعمّ از صوري و محتوايي- و ظرفيّت هاي انگيزشي شاهنامۀ فردوسي، يكي از بهترين زمينه ها براي دستيابي به اين اهداف آرماني به شمار مي آمده است. مقالۀ حاضر با استفاده از روش توصيفي-تحليلي و با بهره گيري از نظريۀ بينامتنيّت در پي آن است كه اثرپذيري دو تن از شاعران بزرگ دورۀ مشروطه يعني اديب الممالك فراهاني و فرّخي يزدي را از شاهنامۀ فردوسي بررسي كند و مناسبات موجود ميان اشعار آنها را در مؤلّفه هاي گوناگونِ محتوا (بهره گيري از تلميحات شاهنامه اي و موازي سازي و شبيه سازي تاريخي) و صورت (زبان، تصاوير بلاغي و مؤلّفه هاي موسيقايي) تحليل نمايد. بر اساس نتايج پژوهش، اين اثرپذيري يك تقليد صِرف نبوده و اين دو شاعر الگوهاي جديدي را به ويژه در زمينۀ دگرديسي شخصيّتها و موازي سازي و شبيه سازي تاريخي ايجاد كرده اند. همچنين روابط بينامتني اشعار اين دو شاعر با شاهنامه از نوع بينامتنيّتِ قوي است؛ زيرا در هر دو سطحِ محتوا و صورت از شاهنامه تأثير پذيرفته اند.