بررسي فرايند ارتقاء واكه و واژگوني اين قاعده در گونه‌هاي زبان‌ فارسي: رويكرد زايشي

هدف از نگارش اين مقاله، بررسي ارتقاء واكه و واژگوني اين قاعده در گونه‎هاي زبان فارسي بر اساس واج‎شناسي زايشي است. در اين پژوهش 11 گونه زباني به طور هدفمند انتخاب شده و داده‎هاي آنها از طريق منابع مكتوب، از جمله مقاله، پايان‎نامه و ساير كتاب‎هاي موجود در مورد اين گونه‎ها استخراج شده‎اند. در هر يك از اين گونه‎ها، قواعد واجي آنها استخراج و در مرحلۀ بعد عكس آن قواعد در همان گونه يا گونه‎هاي ديگر ذكر شده است. در مرحله بعد، بر اساس اصول واج‎شناسي زايشي و معيارهاي ينسن (2004: 117) به تحليل واجي قواعد براي كشف قاعده طبيعي پرداخته شده است. با بررسي‎هاي صورت‎گرفته در اين زمينه دو نوع ارتقاء واكه و واژگوني اين قاعده در اين گونه‎ها يافت شده است كه در اين مقاله به بررسي اين دو نوع ارتقاء واكه و واژگوني اين قاعده، محيط ايجاد اين قواعد و نوع واژگوني قاعده پرداخته مي‎شود. برخي نتايج به دست آمده عبارتند از: 1) طبيعي‎ترين قاعده از نظر آوايي لزوماً ساده‎ترين قاعده نيست؛ يعني سادگي شرط لازم براي طبيعي‌بودن قاعده است ولي شرط كافي نيست. 2) از لحاظ هم‎زماني مي‎توان تبديل /a/ به [e] را واژگوني قاعده تبديل /e/ به [a] محسوب كرد، ولي از لحاظ درزماني و تاريخي اين دو قاعده يكي هستند.