تطبيق نظريۀ نظم نحوي با بخش مياني آيۀ 4 از سورۀ مريم

نظم از نظر عبدالقاهر جرجاني عبارت است از پيوستگي كلمات به يكديگر كه بر ‌اساس معاني و احكام و وجوه نحوي موجود در آن‌ها به دست مي‌آيد. او دربارۀ قرآن معتقد است كه اعجاز آن بر اساس نظم ناشي از تقديم، تأخير، ذكر و حذف، قصر و فصل، وصل، تعريف و تنكير و... است. ما در اين مقاله سعي مي‌كنيم بر اساس نظريۀ نظم و با روش توصيفي تحليلي تطبيقي، تأثير به هم پيوستگي كلمات در خلق تصوير حاصل از استعاره در جمله «اشتعل الرأس شيبًا» از آيۀ 4 سورۀ مريم را بيان‌كنيم. زيبايي استعارۀ موجود بنا بر قول عبد‌القاهر جرجاني ناشي از عواملي همانند اسناد «اشتعال» به «الرأس»، نكره آمدن «شيباً» و مؤخّر شدن آن يا آمدن «الـ» بر سر «رأس» است. از هماهنگي عوامل بالاو با انتخاب درست مشبهٌ‌به استعاره‌اي با بيش از 10 جامع به وجود ‌آمده ‌است كه تصويري كامل را پديد آورده است كه بلاغيون، اين استعاره را از زيباترين و نيكو‌ترين استعاره‌ها بر‌شمرده‌اند.