بررسي تطبيقي بيان تمثيلي و نمادين بهشت و جهنّم در ارداويراف‎نامه و فيلم «چه رؤياهايي كه مي‎آيند»

توجّه به مسئلۀ زندگي پس از مرگ، از مواردي است كه در قالب تمثيل روايي سفر به بهشت و جهنّم در آثار ادبي و هنري ملّت‎هاي گوناگون در طول تاريخ و با توجّه به عوامل فرهنگي، اجتماعي و مذهبي هر جامعه، خلق شده و آمال و آلام حيات انسان در دنياي ديگر را به نمايش گذاشته است. ارداويراف‎نامه (نظم و نثر) از ادبيات ايراني و فيلم «چه رؤياهايي كه مي‎آيند» محصول سينماي آمريكا، از جمله آثاري هستند كه سفر تمثيلي به بهشت و جهنّم در آ‌ن‌ها ترسيم شده است. در اين مقاله تلاش شده به روش توصيفيتحليلي به اين پرسش اصلي پاسخ داده شود كه بيان تمثيلي اين سير و كاركرد نمادها در اين آثار چه شباهت‎ها و تفاوت‏هايي داشته، دلايل اين تعابير مختلف تحليل شود. اين مقايسه نشان مي‏دهد با توجّه به نگاه فردگراي مسلّط بر فيلم، بيان نمادين در آن، تفسيري محدود و با چارچوب مشخّص داشته، متمركز بر شكل‏دهي به رابطۀ حسّي با مخاطبان و در قالب بازآفريني صحنه‏هايي از بهشت و جهنّم شخصي و با تأكيد بر لذّات و رنج‏هاي روحي و انگيزه‎هاي فردي به كار گرفته شده‎ است؛ حال آنكه در ارداويرا‎‎‏ف‎نامه، با توجّه به تأكيد بر انگاره‏هاي حافظۀ جمعي و باورهاي مذهبي، نمادها به شكلي عمومي و با تعابير پرتكرار و اهداف تعليمي ديني و تمركز بر پاداش و مكافات جسماني، در بستر تمثيل كلّي سفر به بهشت و جهنّم، درون‌مايۀ اصلي متن را شكل داده‏اند.