انتقاد اجتماعي و بازي آيروني در ذهن و زبان سنايي

اگر واقعيت را دچار بي‌نظمي و شعر را كليّتي منسجم و درهم‌بافته بدانيم، يكي از ابزار نمود اين بي‌نظمي در شعر و انسجام بخشيدن به آن، آيروني است. هر قدر شاعر داراي تجربياتي ناهمگون از جهان پيرامون خود باشد، مسائل به‌ظاهر متناقض، بيشتر در شعر او به ‌چشم مي‌خورد. آگاهي طنازانۀ شاعر از تناقضات موجود، به متن، خاصيتي آيرونيك مي‌بخشد، خواننده را به چالش فكري وامي‌دارد و ديد گسترده‌تري به وي مي‌دهد. تجربيات ناهمگون سنايي كه حاصل تعارض آرمان‌ها و تصوّرات او با اوضاع و شرايط موجود است در شعر وي درهم‌ مي‌آميزد و به كليّتي نو بدل مي‌شود. بررسي نحوه انتخاب‌هاي زباني سنايي در زمينۀ انعكاس وضع موجود در جامعه و افكار، اعتقادات و دغدغه‌هاي او با بررسي ميزان، نحوه و چرايي كاربرد آيروني در اشعار وي، هدف اصلي اين تحقيق است كه به روش توصيفي و تحليلي انجام شده است. بر اساس يافته‌هاي تحقيق، در كلام سنايي اغلب شبكه‌اي از آيروني‌هاي گوناگون دركنار يكديگر وجود دارند و شعر او را به ساختاري منسجم بدل مي‌كنند كه خواننده عام از ظاهر آن لذّت مي‌برد و خواننده خاص از كشف لايه‌هاي پنهان. سنايي به‌عنوان نماينده‌اي از قشر فرهيخته، خود را در برابر طبقه عوام، مسئول مي‌داند و مي‌كوشد دغدغه‌ها و مشكلات آن‌ها را در آثار خويش منعكس كند. با اين ‌حال، وي ناگزير است در شرايط بسته حاكم بر جامعه، قدري از گزندگي زبان خود بكاهد؛ از اين ‌رو به سراغ آيروني مي‌رود.