تبيين جامعه‌شناختي قانون‌گريزي در بين شهروندان ايراني (فرا تحليل پژوهش‌هاي موجود)

قانون وظيفه كنترل و نظارت بر كنش شهروندان در تعامل اجتماعي را بر عهده دارد و داراي دو پايه مهم سنت و هنجار است. قانون‌ها متناسب با نظام جغرافيايي و خرده‌فرهنگ‌هاي اجتماع، فرق مي‌كنند. گريز از قانون و تخطي از هنجارهاي قانوني در اكثر فرهنگ‌ها وجود داشته و تنها تفاوت آن‌ها در كم و كيف عبور از قانون است. پژوهش فعلي قصد دارد به اين پرسش پاسخ دهد كه علل مهم گريز از قانون در بين شهروندان ايراني كدام بوده و چرا تمايل به عبور از قانون در بين شهروندان وجود دارد؟سازوكار اجراي پژوهش فراتحليل است. هدف اين روش، انسجام‌بخشي، مرور نظام‌مند و يكدست‌سازي مطالعات صورت گرفته در يك حوزه معين پژوهشي است. جامعه آماري آن هجده پژوهش كه دوازده نمونه سند پژوهشي با هدف تركيب و شناسايي ميزان تأثير آن انتخاب شدند. يافته‌هاي تحليلي پژوهش حاكي از اين است كه قانون‌گريزي به‌عنوان متغير وابسته، تأثيرپذير از متغيرهاي فردگرايي (388)، سرمايه‌اي (407)، سياسي (310)، فرهنگي (0.398)، قانوني (0.346)، كنترلي (0.322)، آنومي‌بي‌هنجاري (0.526) و جمعيتي (0.268) بوده و در مجموع متغيرهاي فوق توانسته‌اند 0.233 =Effect size  و  7.166 = Z   و  0.000= sig از قانون‌گريزي را تبيين نمايند. تخطي از قانون يك مسئله مهم اجتماعي در جامعه محسوب مي‌شود و برحسب نتايج پژوهش، بشدت از عوامل سرمايه‌اي (اجتماعي، فرهنگي و سياسي) و وضعيت كنترل اجتماعي تأثير مي‌پذيرد. به اين معني با افزايش ميزان عوامل سرمايه‌اي و تقويت نظام كنترلي (رسمي و غيررسمي)، مي‌توان ميزان قانون‌گرايي در سطح كلان، ميانه و خرد را افزايش داد.