به‌كارگيري مدل PHABSIM در تبيين رژيم اكولوژيكي رودخانه به‌منظور برآورد جريان زيست محيطي و مقايسه با روشهاي هيدرولوژيكي (مطالعۀ موردي: رودخانۀ قره سو)

اختصاص آب به محيط‌زيست كه با عنوان حق‌آبه زيست‌محيطي مطرح مي‌شود، براي حفظ اكوسيستم رودخانه و پايين‌دست آن بسيار حياتي و مهم مي‌باشد. عدم تخصيص مناسب جريان زيست‌محيطي، موجب اختلال در فعاليت‌هاي حياتي موجودات آب‌زي، كاهش ارتباطات بين اكوسيستم‌ها و دسترسي به مناطق مناسب جهت تخم‌ريزي و مهاجرت آبزيان گرديده است. در مطالعه حاضر روش‌هاي هيدرولوژيكي تنانت، تسمن و آركانزاس به منظور برآورد حداقل جريان زيست‌محيطي و مدل شبيه‌سازي زيستگاه PHABSIM جهت تأمين حداقل شرايط زيستگاه براي گونه شاخص سياه ماهي C.capoeta gracilis در رودخانه قره سو منتهي به خليج گرگان، مورد محاسبه و ارزيابي قرار گرفتند. آمار مورد نياز براي محاسبات هيدرولوژيكي نيز از ايستگاه هيدرومتري سياه‌آب در طول دوره آماري 44 ساله ( 1394-1350) استفاده شد. اندازه گيري و ثبت متغيرهاي محيطي، داده‌هاي مربوط به مقاطع عرضي رودخانه شامل فاصله هر مقطع از مقطع پايين‌دست در اواخر خرداد ماه 1396، در4 ناحيه اصلي و مقاطع كنترل در هر ناحيه از پايين‌دست (مصب رودخانه) به سمت بالادست و در طول رودخانه قره‌سو انجام شد. بر اساس ارزيابي اكولوژيكي، روش تنانت نياز آب زيست‌محيطي رودخانه قره‌سو را 30 درصد متوسط دبي سالانه براي فصول بهار و تابستان و 10 درصد متوسط دبي سالانه براي فصول پاييز و زمستان به ترتيب مقادير 57 /0 و 19 /0 متر مكعب بر ثانيه و روش‌هاي تسمن 44 درصد، آركانزاس 64 درصد و تكنيك شبيه‌سازي زيستگاه 85 درصد ميانگين جريان سالانه در رودخانه قره‌سو، به ترتيب مقادير 856 /0، 22 /1 و 63/ 1 متر مكعب بر ثانيه، جريان زيست‌محيطي را برآورد مي‌نمايند. با بررسي الزامات برآورد جريان زيست‌محيطي در رودخانه مطالعه شده، با توجه به شرايط ديناميك اكولوژيكي و زيستگاهي رودخانه، مدل شبيه‌سازي زيستگاه بسيار كاراتر از روش‌هاي هيدرولوژيكي ظاهر شده و پاسخ آن‌ها به مسئله تخصيص رژيم اكولوژيكي جريان مي‌تواند منطقي و حافظ بقاي محيط اكولوژيكي باشد.