ارزيابي آلودگي نيترات آب زيرزميني بر اساس روش مؤلفه هاي اصلي و تحليل عاملي (مطالعۀ موردي: آبخوان دشت كرج)

نيترات از مهمترين آلاينده هايي است كه بيشتر آبخوانها، ازجمله آبخوان كرج، از آن آسيب ميبينند. از آنجا كه روش معمول براي بررسي فرايندهاي هيدروژئوشيميايي در آبخوان، بهصورت گرافيكي است، به منظور ارزيابي آلودگي نيترات در داده هاي كيفي 86 چاه در آبخوان كرج طي سال 2013، از روشهاي چندمتغيرۀ آماري به عنوان يك روش تكميلي براي درك عوامل مؤثر بر كيفيت آبهاي زيرزميني، شناسايي آلودگي و طبقه بندي نمونه هاي مشابه استفاده شد. به اين منظور، از نرم افزار XLSTAT براي مطالعۀ آلودگي نيترات و ارتباط آن با ساير پارامترهاي شيميايي آب و عوامل مؤثر بر آن بهره گرفته شد. تجزيه و تحليل آماري نشان ميدهد خوشه بندي سلسله‌مراتبي به استخراج سه خوشه منجر شده است. نمونه هاي دوم و سوم خوشه غلظت بيشتري از نيترات نسبت به گروه نخست دارد. نتايج به‌دست‌آمده از تحليل عوامل اصلي (PCA) همچنين نشان ميدهد پارامتر نيترات بيشترين همبستگي با كلر و كمترين همبستگي با سديم و سولفات را دارد. از سوي ديگر، بر اساس چرخش واريماكس، عوامل اصلي كيفيت آبخوان به دو عامل خلاصه شدند. عامل ژئوژنيك (زمين‌زاد)، نخستين عاملي است كه به علت اثر مواد تشكيل دهندۀ آبخوان به وجود مي‌آيد و دومين عامل، يك عامل انسان زاد است كه به علت فعاليتهاي انساني، به خصوص فاضلاب تشكيل مي‌شود.