بررسي و تحليل جامعه ‌شناختي ذوق ادبي با تأكيد بر مرصاد‌العباد نجم ‌الدين رازي

جامعه‌شناسي ذوق ادبي از جمله شاخه‌هاي جامعه‌شناسي ادبيات است كه به بررسي چگونگي شكل‌گيري و تطوّر ذوق و سليقه ادبي در ميان مردم و عوامل مؤثر بر آن مي‌پردازد. به منظور بررسي سليقه‌هاي هنري هر زمان، تأمّل در آثار ادبي آن دوره ضروري است. مرصادالعباد نجم‌الدين رازي از جمله آثاري است كه به صراحت از ذوق ادبي زمان تأثير پذيرفته است. تنوع مطالب و نيز دايره وسيع مخاطبان در فصول مختلف كتاب نشان مي‌دهد در متن اين اثر تمايلات گروه‌هاي مختلف اجتماعي لحاظ شده است و به همين جهت در برخي فصول، نويسنده از انگيزه اصلي تأليف كتاب (تعليم مريدان) فاصله مي‌گيرد. تنوع سليقه‌هاي ادبي در متن مرصادالعباد اين كتاب را از آثار تعليمي عرفاني متمايز مي‌كند و به همين دليل اين پژوهش بررسي و تحليل اين اثر را وجهه همّت خود قرار داد. نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي‌دهد عوامل مختلفي در شكل‌دهي ذوق ادبي در اين كتاب مؤثر واقع شده است كه از جمله مهم‌ترين آن عبارتند از روح‌هاي زمانه، شرايط اجتماعي، سياسي و تاريخي، بينش مخدوم به مثابه حكم‌ زيبايي‌شناس و نيز ارزش‌هاي ذاتي ـ واقعي خود اثر ادبي.