كاركردهاي اسطوره شناختي آب در ايران باستان

عناصر اربعه و به ويژه آب از اصلي ترين عناصر طبيعت و از حياتي ترين پديده هايي است كه بشر با آن مواجه شده و ضرورت و اهميت آن را دريافته است. در اديان قبل از زرتشت و نيز در دين زرتشت آب همواره مقدس بوده و الهه گان و ايزداني از آن محافظت و مراقبت مي كرده اند. بخش قابل توجهي از اسطوره هاي اديان باستاني ايران اختصاص به آب دارد. در نظام فرهنگي و زيستي دوره هاي آغازين حيات، انسان براي شناخت و معرفي پديده هاي هستي از شيوه هاي خاصي بهره مي گرفت كه يكي از آنها اسطوره است. اسطوره ها جزو اولين استدلال ها و تبيين هاي شناختي بشر اوليه براي مشخص كردن چيستي و جايگاه عناصر در دسترس و ناشناخته طبيعت هستند و بخشي از نظام معرفتي انسان در دوره آغاز زندگي بشري را در بر مي گيرند. دامنه كاركردهاي اسطوره اغلب شناخت قالب‌هاي رفتاري انسان در همه ابعاد آن و توجيهي عمومي از پديده‌هاي اجتماعي فرهنگي پيرامون اوست؛ به عبارتي اسطوره ها تصوير نمادين پديده‌هاي طبيعت به زباني محسوس و قابل رؤيت و بيان نمادين زيرساخت‌هاي اجتماعي و انديشه مشترك در منابع باستاني و پيش از تاريخ‌ اند كه در پيوند با آيين‌ها، رفتارها، اخلاقيات و مقررات نظام سنتي اجتماعي و خانوادگي، انعكاس خارجي و عيني مي‌يابند؛ بنابراين مي توان با اسطوره ها نظام شناختي و معرفتي يك ملت و يا دين را بررسي كرد و ديدگاه ها و عملكردهاي آنان را سنجيد. بر اين اساس اين پژوهش با رويكرد توصيفي تحليلي سعي دارد تا پس از اشاره اي اجمالي به اسطوره و كاركردهاي معرفتي و هستي شناختي آن به بيان چيستي و هويت آب در باور ايرانيان باستان و در اديان ايراني به ويژه دين زرتشت بپردازد و كاركردهاي اسطوره شناختي آن را در رابطه با بينش و نگرش ايرانيان به اين پديده طبيعي بيان نمايد.