نقش و كاركرد عدم در حوزه‌ وجودشناختي و معرفت‌شناختي فلسفه‌ ملاصدرا

ملاصدرا بر مبناي اصالت وجود معتقد است كه هر امري؛ اعم از ذهني يا عيني به اندازه‌ برخورداريش از وجود، حقيقي است ولي عدم لاشيء و بطلان محض است. گرچه موضوع فلسفه وجود است و تنها چيزي است كه مي‌توان مصداق حقيقي برايش در نظر گرفت اما توجه به وجود مستلزم توجه به عدم و نقش آن است.تحليل نقش عدم در پيدايش كثرت، شناخت كثرات و تمايزات موجودات، كه همه به شناخت عدم، معاني و مصاديق آن برمي‌گردد. ملاصدرا براي عدم شيئيتي قائل نيست وآن‌ را نقيض وجود و بطلان محض مي‌داند ولي به نحو ضمني به جايگاه و تأثير عدم در هستي و شناخت توجه كرده‌است. اين مقاله با پرداختن به تعريف عدم، اقسام عدم و كاربردهاي آن در مباحث وجودشناختي و معرفت‌شناختي، اهميت عدم در فلسفه‌ صدرا را نشان مي‌دهد، تا آن‌جا كه مي‌توان گفت بنا به تشكيك وجود، به نحوي تشكيك و شدت و ضعف در عدم هم در فلسفه‌ صدرايي قابل طرح است به نحوي كه در مرتبه‌اي از هستي هيچگونه عدمي ورود مطرح نيست و در مرتبه‌ ضعيف هستي عدم به نهايت خود مي‌رسد و اگر معاني عدم براي ذهن كشف نشود تعقل فلسفي امكان ندارد زيرا فهم اصل تناقض، اصالت وجود، تشكيك در وجود، حركت جوهري و تكامل نفس همه مستلزم تعقل عدم و كاربرد آن در تحليل مفاهيم فلسفي است. پس كشف مفهوم وجود و عدم و نحوه‌ي ارتباط آن‌ها شرط لازم تفكر فلسفي است.