پايش تغييرات شرايط محيطي گذشته دشت تبريز در نهشته‌هاي رسوبي كواترنر

دشت تبريز، كه بخش مهمي از آذربايجان شرقي است، در طول تاريخ تغييرات اقليمي مهمي را پشت سر گذاشته و پس‌روي و پيش‌روي توده‌هاي آبي مهم، مانند درياچه اروميه، بر سطح آن رخ داده است. شواهدي از اين تغييرات اقليمي و پس‌روي و پيش‌روي توده‌هاي آبي در سطوح دشت بر جاي مانده است كه مي‌توان بخشي از اين شواهد را در رسوبات دشت تبريز پيگيري كرد. در اين مقاله، براي پاسخ به سؤالات طرح‌شده در زمينه نوع و نحوه تغييرات گذشته، سعي شده است در محدوده‌هاي مشخص، كه داده‌هايي از ويژگي‌هاي فيزيكي و شيميايي سازندها قابل دسترس بوده‌اند و بر اساس اين داده‌ها لايه‌ها قابل تفسيرند و از نظر ژئوكرونولوژي اهميت زيادي دارند، چينه‌ها و لايه‌ها بررسي شوند. همچنين در مواردي برخي ويژگي‌هاي لايه‌ها مورد آزمايش خاك قرار گرفتند. در اين تحقيق، از داده‌هاي سازمان قطار شهري بهره‌گيري شد و از متخصصان مربوطه اطلاعات لازم به دست آمد. همچنين سعي شد با حضور در محدوده‌هايي كه حفاري‌ها و گودبرداري‌ها صورت گرفته همه لايه‌ها از نزديك مورد بازديد ميداني قرار گيرند و در موارد لازم اندازه‌گيري‌ها در محل صورت گيرد. براي رسيدن به هدف، از نتايج آزمايش‌هاي SPT، روش‌هاي پالئوپدولوژي، و نتايج آزمايش دانه‌بندي و ph استفاده شد. نتايج بررسي‌ها نشان داد در بخش‌هاي مهمي از دشت تبريز عمق 5/ 2 تا 10 متري عموماً از لايه‌هاي متشكل از رس سيلت‌دار سفت تا بسيار سفت همراه يك لايه شن رس‌دار و عمق 10 تا 5/ 18 متري از لايه‌ها متشكل از ماسه سيلت/ رس‌دار بسيار متراكم تشكيل شده است. در بعضي از قسمت‌هاي دشت نيز ماسه‌هاي بادي ديده مي‌شود كه از حاكميت شرايط خشك در محدوده دشت حكايت مي‌كند. بررسي دانه‌بندي لايه‌ها نشان مي‌دهد دشت تبريز دوره‌هايي را با شرايط اقليمي مرطوب تا خشك پشت سر گذاشته است. گسترش درياچه اروميه تراس‌هايي را در اين دشت بر جاي گذاشته كه خود از وقوع تغييرات اقليمي مهم در محدوده دشت تبريز حكايت مي‌كند.