عدل الهي و اختلافات در آفرينش

مساله‌ي شرور از ديرباز به عنوان چالشي در برابر عدل و حكمت الاهي مطرح بوده است. تفاوت‎ها و گوناگوني آفريده‌ها و سرّ آن، به عنوان نمونه‌اي شاخص از شرور در كلام جديد و فلسفه دين مورد بررسي‎هاي فراوان قرار گرفته و در نتيجه ديدگاه‌هاي متعددي در تبيين و تفسير آنها ابراز شده است. برخي مادي‏گرايان وجود تفاوت‎ها را شاهد و قرينه‌اي بر ظلم و تبعيض دانسته‌اند، اما انديشمندان اسلامي با تبيين و تحليل‌هاي متنوعي از تفاوت‎ها، به سازگاري و حتي تلازم آنها با عدل و حكمت الاهي پرداخته‌اند. ناكافي بودن تبيين اشاعره در پاسخ به سوالات و شبهات مطرح شده، عدم طرح تفصيلي بحث توسط متكلمان پيشين عدليه و طرح شبهات جديد موجب شد تا انديشمندان معاصر اماميه به طور مبسوط به تحليل و تبيين اين مسأله بپردازند. بهره‏گيري از روش لمّي براي اثبات عدالت الاهي، ذاتي دانستن اختلاف اشياء، تلازم نظام احسن و غايت نهايي با ضرورت تفاوت‎ها، تاثير گذاري مبادي قابلي و وسايط اختياري و غير اختياري در به وجود آمدن تفاوت‎ها، از مهم‌ترين پاسخ‌ها و تبيين‌هاي ارائه شده از طرف متكلمان معاصر است كه در اين نوشتار مورد ارزيابي قرار گرفته‌اند.