بررسي ديدگاه ملاصدرا دربارۀ استمرار اشياءِ درزمان در پرتو اكنون گرايي اولويّتي

در متافيزيك تحليلي معاصر دو نظريّه رقيب در مسألۀ چگونگيِ استمرار اشياء در زمان موجود است، دوام‌گرايي (endurantism) و امتدادگرايي (Perdurantism). براساس دوام‌گرايي اشياء سه بعدي‌اند و از طريق حضور تام در هر لحظه از زمان موجودند و براساس امتدادگرايي اشياء چهاربعدي‌اند و علاوه بر اجزاء مكاني، داراي اجزاء زماني نيز هستند. اوّلي اكنون‌گرايي و دوّمي سرمدي‌گرايي درباب زمان را پيش‌فرض مي‌گيرند. اكنون‌گرايي اين ايده است كه تنها «اكنون» و محتويات آن موجودند و گذشته/آينده واقعيت ندارند. براساسِ سرمدي‌گرايي تماميِ مواضعِ زمان يعني گذشته/اكنون/آينده به نحو مساوي موجود و واقعي هستند. از تركيب نظريات زمان و استمرار چهار تركيب بوجود مي‌آيند: 1. امتدادگرايي/سرمدي‌گرايي، 2. دوام‌گرايي/سرمدي‌گرايي، 3. دوام‌گرايي/اكنون‌گرايي و، 4. امتدادگرايي/اكنون‌گرايي. ديدگاه صدرا دربارۀ استمرارِ در زمان، با (1) و (4) شباهت دارد امّا، بدليل ناسازگاريِ دروني(4) و ناسازگاري‌اش با (1)، ديدگاه صدرا اين دو هم نيست و بلكه، ايدۀ پنجمي مي‌تواند باشد كه مي‌توان آن را امتدادگرايي/اكنون‌گرايي اولويّتي نام نهاد كه بر اساس آن هويّات اكنون به صورت بنيادينِ درزماني موجودند و گذشته/آينده موجودند امّا، بر اكنون مُبتَني هستند.