بررسي و تحليل تصوير در تمهيدات عين القضات همداني

عين القضات همداني (525 م) يكي از مشهورترين عارفاني است كه آثارگوناگوني از او در زمينه هاي عرفان، فلسفه و دين به زبان هاي فارسي و عربي برجاي مانده است. تمهيدات، يكي از مهم ترين آثار فارسي اوست كه گذشته از اهميّتي كه در عرفان دارد، از نظر نثر شاعرانه و زبان تصويري و خيال انگيز، شايان توجه است. اين مقاله به بررسي شگردهاي تصويرساز عين القضات در اين اثر پرداخته و نمونه هايي از آن را در مقابل ديد مخاطبان قرار مي دهد. استعاره محوري عين‌ القضات را در اين كتاب، «تقابل» تشكيل مي دهد. ضعف زبان روزمرّه و ناتواني آن در بيان تجربيّات ناب روحي عارف، عاملي است تا كلام او سرشار از تخيّل، عاطفه، موسيقي و ساير عناصر خيال انگيز باشد. بر اساس يافته هاي اين پژوهش، تشبيه، تمثيل، كنايه و رمز به همراه بيان نقيضي، مجاز، تلميح از پر بسامدترين شگردهاي تصوير سازي هستند كه از نثر كتاب آشنايي زدايي كرده و باعث فرديّت و تشخّص اين اثر از ساير نثرهاي گفتمان محور صوفيّه شده است. عناصر تصويرساز تمهيدات، كاركرد ايضاحي و روشنگرانه دارند و از خاستگاه طبيعي و ديني برخوردارند. بسامد بالاي واژه هاي ديداري اثر، بيانگر طريقت عشق و جمال پرستي عين القضات است.