الگوي ارزيابي ملي علم، فناوري و نوآوري براساس شاخص‌هاي كارايي، اثربخشي و سودمندي

بررسي تجربۀ ارزيابي علم، فناوري و نوآوري (STI) در كشور نشان مي‌دهد كه در ابعاد مختلف سياستي، نهادي، قانوني و فرهنگي چالش‌هاي بسياري وجود دارد. اين مقاله با هدف ريشه‌يابي دلايل ناكارآمدي تجربۀ فعلي و شناسايي ابعاد بافتاري حاكم بر ارزيابي STI در كشور، عارضه‌يابي نواقص موجود را پي مي‌گيرد. به اين منظور، تجربيات مشابه ارزيابي ملي STI در پنج سطح نظام، چارچوب، نگاشت، الگو و فرايندِ ارزيابي به‌صورت نظام‌مند تحليل و جايگاه ايران در مقايسه با ساير كشورها تعيين شده است. نتايج مطالعات اسنادي، پيمايش ميداني و شواهد تجربي نشان مي‌دهد كه يكي از گلوگاه‌هاي اصلي عدم كارآمدي نظام ارزيابي ملي STI، رويكرد الگوي شاخص‌محور مبتني بر كنترل هزينه‌كرد سازمان‌هاي دست‌اندركار بوده است؛ لذا در اين مقاله الگوي مطلوب ارزيابي، كه مبتني بر تلفيق رويكردهاي شاخص‌محور و عملكردگرا است، با هدف ايجاد يادگيري و امكان تخصيص بهينۀ منابع در نظام موجود، به‌صورت مفهومي طراحي شده است. نتايج توسعۀ الگو همراه با انتخاب 45 گونۀ شاخصي و براساس سه گروه سازماني، پنج حوزۀ تخصصي و سه نوع نتيجۀ عملكردي حاصل شده است كه درمورد هر سازمان به يك داشبورد ارزيابي عملكرد مشتمل بر پنج نمودار راداري ختم مي‌شود. داشبورد طراحي‌شده از طريق ارزيابي عملكرد سه نهاد دانشگاهي (دانشگاه تهران، دانشگاه صنعتي شريف و دانشگاه شاهد) اعتبارسنجي شده است. نتايج اين ارزيابي با خروجي الگوي پيشين مقايسه شده است و مؤيد تأثير جدي الگوي ارزيابي بر تحليل نتايج سياست‌گذاري و مديريت سطح كلان حوزۀ STI است.