تحليل اخلاقي خدمت وظيفه سربازي از منظر نظريه هاي وظيفه گرا و پيامدگرا

خدمت وظيفۀ سربازي در ايران در قالب سربازي اجباري تعريف شده و در طول ساليان متمادي محل بحث و جدل بوده است. تحليل اين مسئله، همچون ساير مسائل اجتماعي، نمي‌تواند فارغ از فهم درست و دقيق آن‌ها صورت پذيرد؛ از اين جهت تعريف دقيق مسئله گامي بزرگ در مسير حل آن است. واكاوي منازعات و ادلّۀ موافقان و مخالفان از منظر دو نظريۀ مهم اخلاق هنجاري (وظيفه‌گرايي و پيامدگرايي) قلمرو مسئله و مباني هنجاري اين اختلاف را آشكار مي‌كند. يافته‌هاي اين مقالۀ ميان‌رشته‌اي نشان از آن دارد كه هم موافقان و هم مخالفان از هر دو مبناي پيامدگرايانه و وظيفه‌گرايانه، براي توجيه موافقت و مخالفت خويش، بهره مي‌برند. اگرچه ذي‌نفعان در احتجاجات خود دربارۀ اصل وجود خدمت وظيفه نيز اختلاف دارند اما بخش عمدۀ اختلافات به شيوۀ اجباري ـ همگاني برابرنگر خدمت وظيفه ناظر است. نيروي كار ارزان دربرابر استثمار نيروي كار، عدالت تساوي‌طلبانه دربرابر نفي انتخاب آزادانه و بي‌توجهي به تفاوت استعدادها، خدمت همگاني يكسان دربرابر ناكارآمدي اقتصادي و امنيتي، و درنهايت، خدمت همگاني ـ اجباري يكسان دربرابر اخلال در امر اشتغال و ازدواج جوانان از اهمّ مواضع نزاع بين موافقان و مخالفان خط‌مشي خدمت وظيفۀ سربازي است. اين مواضع دستوركارهايي براي پژوهش، طراحي مداخله، مذاكره و تصميم هستند.