ديپلماسي اقتصادي ج.ا.ايران در افغانستان و مديريت اختلافات آبي دو كشور (با كاربست رويكرد اقتصادِ نهادگرا)

ايران و افغانستان طي قرون متمادي با حضور در يك بستر تمدني و جغرافيايي مشترك، تقريباً نوعي همسايگي مسالمت‏آميز را تجربه كرده‏اند. البته اين قرابت سرزميني بعلاوه برخي علل ديگر، زمينه‏ساز اختلاف بويژه بر سر ميزان بهره‏برداري از آب رودخانه‏هاي مشترك شده است. طرفين تاكنون براي مديريت اختلافات به روش‏هاي مختلف متوسل شده‏اند اما نتيجه‏ي مشخصي در پي نداشته است. اين مقاله با هدف تبيين و معرفي ديپلماسي اقتصادي به عنوان يك عنصرِ مشتركِ منفعت‏محور و سودآور و يك اهرم مؤثر در مديريت اختلافات آبيِ دو كشور ارائه مي‏شود. در اين راستا، با بهره‏گيري از «روش كيفي» (تبيين و تحليل)، سنجش اين فرضيه كه «وابستگي متقابلِ اقتصاد و تجارت افغانستان و ايران و وجود ظرفيت‏ها و مزيت‏هاي مكمّل اقتصادي، فرصت جلب همكاري طرف افغان براي مديريت اختلافات آبي را فراهم مي‏سازد»، صورت مي‏گيرد. در اين پژوهش، با تأكيد بر محوريت «ديپلماسي اقتصادي» در سياست خارجي ج.ا.ايران در افغانستان، يافته‏هايي چون صادرات متقابل، ترانزيت كالا، صادرات برق و فناوري آبياري مكانيزه به افغانستان و تبادل فراورده‏هاي نفتي با آب، بيان شده است كه بر اين اساس، گسترش و تعميق وابستگي تجاري، مالي و سرمايه‏گذاري، مي‏تواند طرفين را براي دستيابي به راه‏حل منصفانه براي بهره‏برداري از آبهاي مشترك، ترغيب و متقاعد سازد.