اثر تغيير كاربري اراضي و توسعۀ شهري بر دبي پيك رواناب (مطالعۀ موردي: آبخيز شهري زنجان)

توسعۀ شهري سبب گسترش سطوح نفوذناپذير و متعاقب آن تغيير در هيدرولوژي شهري شده است. هدف از اين تحقيق، بررسي اثر تغيير كاربري و توسعۀ شهري بر تغييرات دبي پيك رواناب در حوزۀ آبخيز شهري زنجان مي­باشد. بدين منظور، تصاوير TM ماهوارۀ لندست و عكس­هاي هوايي سال­هاي 1334، 1379 و 1391 با استفاده از نرم افزار IDRISI Selva و سيستم اطلاعات جغرافيايي پردازش شده و نقشه­­هاي كاربري اراضي حاوي شش كاربري تهيه و روند تغييرات كاربري اراضي و توسعۀ شهري مشخص گرديد. به منظور آناليز رفتار هيدرولوژيكي و هيدروليكي اثر سه دورۀ تغيير كاربري و توسعۀ شهري بر تغييرات دبي پيك رواناب، از مدل بارش رواناب SWMM استفاده گرديد. پس از واسنجي مدل SWMM بر اساس وقايع بارش- رواناب مشاهداتي، نتايج واسنجي و صحت سنجي مدل، درستي و تطابق شبيه­سازي­­هاي مدل را تأييد كرد. نتايج روند تغيير كاربري و توسعۀ شهري حوزۀ آبخيز شهري زنجان نشان مي­دهد محدوده­هاي شهري در سال 1391 نسبت به سال­هاي 1379 و 1334 به ترتيب با 59 /22 و 88 /923 درصد افزايش و در سال 1379 نسبت به سال 1334 با افزايش 06 /543 درصدي همراه هستند. نتايج حاصل از مدل SWMM نشان مي­دهد توسعۀ شهري و تغيير كاربري اراضي و تبديل آن­ها به سطوح شهري سبب افزايش دبي پيك رواناب شده به­طوري كه ميانگين تغييرات دبي پيك جريان در سال 1391 نسبت به سال­هاي 1379 و 1334 به ترتيب افزايش 85 /96 و 52 /475 درصدي را نشان مي­دهد و در سال 1379 نسبت به سال 1334، 288/ 194 درصد، افزايش در ميانگين دبي پيك رواناب مشاهده مي­شود.