از دانش تا حكمت: يك نگرش اسلامي

پيشرفت‌هايي كه در دويست سال گذشته در علوم فيزيكي و زيستي حاصل شده، شناخت ما از جهان را به نحو بي‌سابقه‌اي افزايش داده است. همچنين، پيشرفت در ابعاد كاربردي علم، توان زيادي براي استفاده از طبيعت و كنترل اذهان بشري، به انسان بخشيده است. اما نتايج علم و فناوري براي بشر، هم سودمند و هم زيان‌بخش بوده است؛ براي مثال، دانش علمي و فني، وسايل رفاه بشري را بيشتر كرده و استاندارد حيات را به‌طور چشمگيري بالاتر برده است، اما از سوي ديگر، اين دانش براي نابودي انسان‌ها و تخريب محيط زيست نيز به‌كار رفته است، و سنگيني شرور آينده بشريت را تهديد مي‌كند. به نظر ما بروز اين شرور ناشي از جدايي دانش از حكمت است و ريشه آن را در حاكميت جهان‌بيني سكولار بر جوامع علمي معاصر است. امروزه، اولويت تحقيقات علمي بر تأمين اميال جوامع علمي يا قدرتمندان است، و جدايي دانش از حكمت باعث ايجاد اضطراب، عدم احساس امنيت، و تضعيف اخلاق و معنويت شده است. عالمان معتقد به اين جهان‌بيني، به نتايج كار خود قانع‌اند و فراموش مي‌كنند كه علم بايد در خدمت انسان‌ها باشد، نه وسيله استثمار آنها. اما در يك زمينه خداباورانه، علم همراه با حكمت است و براي حل مسائل بشري و جوامع انساني به‌كار مي‌رود؛ هدفي كه رضايت خداوند و سعادت بشر در آن است. در اين بينش، طبيعت، وديعه الهي تلقي ميشود كه بشر وظيفه دارد آن را حفظ كند. پس همه برنامه‌هاي مربوط به پيشرفت‌هاي علمي و فناورانه بايد با نظم خدادادي هماهنگي داشته باشد و نيازهاي مشروع افراد بشر و جوامع انساني را برآورده كند.