انديشه‌ي سياسي آيت‌االله بروجردي: سياست‌ورزي يا سياست‌پرهيزي

پژوهش حاضر، در راستاي ترسيم چگونگي حضورِ روحانيت در سامان دهي زندگي سياسي مردم ايران، به اين پرسش پاسخ مي‌دهد كه مباني ديني سيره‌ي سياسي آيت‌الله بروجردي در دوران زعامت‌شان چيست؟ لذا مسأله‌ي اين پژوهش، شناخت ريشه‌هاي ديني سياست ورزي معظم‌له، چه در نحوه‌ي ورود به سياست و چه در نحوه پرهيز از سياست است و نشان مي‌دهد كه چگونه حوزه‌هاي علميه، مراجع تقليد و فقهاي هم عصر آيت‌الله بروجردي، تابع سياست‌هاي اتخاذشده توسط ايشان بوده‌اند. در اين پژوهش، از آن‌جا‌كه در دوران زعامت ايشان بنابر مقتضيات زمانه سياست ورزيِ تفكيكي در دستور كار بوده است، از روش پديدارشناسانه استفاده كرده‌ايم. بنابر اين نوع سياست‌ورزي، فقهايي هم‌چون آيت الله بروجردي اگرچه در امر سلطنت دخالت نمي كردند، اما نسبت به مسائل ديني حساس بودند و در مواردي نيز به كارگزاران نظام سياسي تذكراتي مي‌دادند؛ عدم حمايت معظم‌له از جريان هاي فكري حوزوي و فقهايي كه بر حضور بيش‌تر روحانيون در مخالفت با نظام سياسيِ حاكم اصرار داشتند، شاهد بر اين مدعاست. مدعاي اين پژوهش آن است كه سياست ورزي در حوزه‌ي علميه‌ي قم در دوران آيت الله بروجردي مبتني‌بر دوري‌جستن و پرهيز از سياست به‌دليل فقدان اقتضائات زمانه تنظيم مي‌شده است. اين روش، انديشه‌ي سياسي معظم‌له را با انديشه‌ي سياسي فدائيان اسلام و آيت الله كاشاني متمايز مي‌كند.