رابطه‌‌ي دين و سياست در نگاه تطبيقي به آراي ملاصدرا و هگل

رابطه‌‌ي دين و سياست در طول تاريخ، منشأ مناقشات فكري و مجادلات كلامي و معرفتي فراواني بوده است. هگل و ملاصدرا را مي‌‌توان آخرين فيلسوفان سيستم‌‌ساز شرق و غرب دانست. هدف اين پژوهش بررسي وجوه تمايز ميان آراي اين دو فيلسوف پيرامون مناسبات دين و سياست مي‌‌باشد.پژوهش حاضر به روش توصيفي تحليلي انجام شده و يافته‌‌ها نشان مي‌‌دهد، دين و سياست نزد ملاصدرا و هگل مفاهيمي متفاوت‌‌اند. هگل در فضاي فلسفه‌‌ي سياسي مدرن فكر مي‌‌كند، نقطه‌‌ي كانوني انديشه‌‌ي سياسي او، مسأله‌‌ي آزادي است. ملاصدرا متأثر از فلسفه‌‌ي سياسي كلاسيك فضيلت‌‌محور و خيرمحور است؛ درحالي‌‌كه تفكر هگل، مبتني‌‌بر نوعي رويگرداني از فضيلت‌‌گرايي و سعادت‌‌محوري است. هگل قائل به جدايي مطلق ميان دين و دولت نيست و در اصل همراهي و تأليف ميان دين و دولت، ترديدي ندارد. دولت صدرايي، يك دولت هادي است و دين تعيين‌‌كننده‌‌ي چارچوب حركت دولت و سياست و عنصرِ قوام‌‌بخش به آن است. نوعي رابطه‌‌ي ملازمت قطعي و يا ضرورت ميان دين و سياست در انديشه ملاصدرا ديده مي‌شود، اما مدلولات چنين ملازمت قطعي را به سختي مي‌‌توان در انديشه هگل پيدا كرد. دولت مطلوب ملاصدرا، حاكم‌‌محور است؛ و حاكم، حتماً بايد از يك سري دكترين و قواعدي تبعيت كند، هگل، به كيفيت حكمراني بيش از اوصاف حكمران بهاء مي‌‌دهد.