مطالعه‌ تحليلي-تطبيقي مقرنس‌هاي ايران با نمونه‌هاي‌ ديگر‌كشورهاي اسلامي در نظام نشانه‌اي بينامتن ژنتي

دراين مقاله، سعي برآن بوده است تا ضمن معرفي شاخصه و ويژگي‌هاي مقرنس از دسته كاربندي‌ها، خوانشي تطبيقي بين نمونه مقرنس‌هاي ايران با برخي از نمونه‌هاي مقرنس‌كشورهاي اسلامي، صورت پذيرد. اين مطالعه بيشتر جهت شناسايي و معرفي شاخصه‌هاي تطبيق مقرنس‌ها صورت پذيرفته و تلاش شده است، نمونه‌ها از دوره‌هاي مختلف تاريخي با پراكندگي جغرافيايي در انواع بنا انتخاب شوند. نمونه مقرنس‌هاي ايران شامل: مسجد‌ جامع‌ قم، امامزاده درب‌امام اصفهان، خانقاه شيخ عبدالصمداصفهاني نطنز، آرامگاه بايزيدبسطامي شاهرود، عمارت مسعوديه تهران، مدرسه‌آقابزرگ كاشان، امامزاده باباقاسم وخانه شيخ‌السلام اصفهان است. نمونه مقرنس‌هاي شاخص كشورهاي اسلامي شامل: مدرسه عبدالعزيز خان در بخارا، بناي گور امير در سمرقند، تالار خواهران اسپانيا و نمونه بناهاي مقرنس دار تركيه است. بدين منظور بر اساس مباني نظري با رويكرد بينامتنيت و استفاده از روش تحقيق توصيفي با رهيافت (تحليلي-تطبيقي )، داده‌ها و اطلاعات تحقيق مورد بررسي قرار گرفته‌اند. رهيافت تطبيق بيشتر بر اساس روش بيش متنيت ژنتي بوده است. يافته‌هاي پژوهش با بهره جستن از فنون جمع آوري اطلاعات كتابخانه‌اي و ميداني به مطالعه پاره‌اي از وجوه تشابه و تمايز نمونه‌هاي ايران با سه كشور تركيه، ازبكستان و اسپانيا به دست آمده است. نتايج حاكي از آن است كه فرم و فضاي مقرنس علاوه بر شكل هندسي‌شان، شامل نقش‌مايه‌هاي متنوعي بر رويه خود، اعم از؛ گياهي، هندسي، جانوري، انساني و نوشتاري است. ميزان وجود و تنوع هريك از اين نقش‌مايه‌ها بيشتر متاثر از مضموني اجتماعي از فضاي فرهنگي- هنري دوره‌‌هاي تاريخي مربوطه وتحول مواد، مصالح و فنون آن زمان بوده است. در رابطه بيش‌ متنيت از نوع دگرگوني يا تراگونگي، فضاي بصري و هندسي مقرنس‌ها دچار تغيير و تحولات گونه‌اي يا سبكي اعم ازكاهشي، حذفي و يا جابه جايي بوده‌اند ولي با كمترين تنوع بنياني؛ دليل آن هم ساختار هندسي ثابتي است كه به شيوه سينه به سينه انتقال يافته و ماهيت مقرنس را شكل داده است. بنابراين كمتر دچار تراگونگي‌هاي بارز شده و بيشتر در رابطه‌اي ميان‌متني متناوب، با انواع ديگر خود در دوره‌ها و مناطق مختلف جهان قرار داشته است.