سير تحول نقش پرنده شكارگر در هنرهاي تزييني دوره صفوي

هنرمندان ايراني در طول تاريخ علاوه‌بر تزيين آثار با اشكال گياهي، جانوري، انساني و خط‌نوشته سعي داشته‌اند مفاهيم پيچيده مذهبي، سياسي، نظامي و فرهنگي را به ساده‌ترين شكل ممكن بيان نمايند. يكي از نقوش شاخص و كمتر شناخته‌شده در هنرهاي تزييني ايران، نقش پرندگاني است كه جانوران مختلفي همچون شير، پلنگ، آهو، قوچ، ماهي و پرنده را شكار كرده‌اند. اين نقش كه حالتي همچون «گرفت‌و‌گير» دارد، از تمدن‌هاي پيش‌ازاسلام آغاز شده و تا عصر صفويان ادامه يافته است.پرندگان شكارگر در تمدن‌هاي پيش‌ازاسلام به‌صورت عقابي با سر شير، عقاب و شيردال ترسيم مي‌شدند كه با توجه به جايگاه و شيوه اجرا نمادي از قدرت مذهبي، نظامي يا سياسي حاكمان سومري، عيلامي، هخامنشي، اشكاني و ساساني به‌شمار مي‌آمدند. با پذيرش اسلام توسط ايرانيان، استفاده از نقوش قديمي از جمله نقش پرندگان شكارگر ادامه مي‌يابد، با اين تفاوت كه طراحان نقوش سنتي در سده‌هاي اوليه اسلامي و دوران صفويان با توجه به نمونه‌هاي موجود از نقش عقاب، طاووس و سيمرغ استفاده مي‌نمودند.در اين مقاله سعي بر آن بوده كه با معرفي انواع پرندگان شكارگر در دوران مختلف تاريخي، سير تحول و تطور و مفاهيم نمادين آن در دوره صفوي مورد بررسي قرار گيرد. روش تحقيق اين نوشتار، روش توصيفي-تاريخي از گونه «زمينه‌ياب» و شيوه گردآوري اطلاعات به‌صورت كتابخانه‌اي و اسنادي است. با طبقه‌بندي آثار مزين به نقش پرندگان شكارگر و تحليل اسناد نوشتاري، مشخص گرديد پرندگان شكارگر به‌صورت موجوداتي تركيب‌يافته از چند جانور يا به‌صورت واقعي در تمدن‌هاي پيش‌ازاسلام و اسلامي ترسيم مي‌شدند و اين نقش نمادي از قدرت مذهبي، سياسي و نظامي بوده است.