اصل همنشيني اضداد در عرفان، هنر و معماري ايراني

هنر و ﻣﻌﻤﺎري بيش از آنكه ﻣﺤﺼﻮل تصميم ﻳﻚ ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﻓﺮد ﺑﺎﺷﺪ، ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ. ﺑﺴﻨﺪه‌ﻛﺮدن ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻛﺎﻟﺒﺪ و شكل آن‌ها و ﻏﻔﻠﺖ از پيوندشان ﺑﺎ بستر فرهنگي، ﺑﻪ ﺳﻄﺤﻲ‌نگري مي‌انجامد. در منطق آمده است كه نمي‌شود دو ضد را با هم جمع كرد. منطق ارسطويي نيز مؤيد دوگانه‌انگاري، تمايزها، كثرت‌ها و تباين‌هاست؛ حال آنكه به نظر مي‌رسد، اوصاف خداوند و زوجيت‌ها در عالم و تفكر عرفاني مؤيد اجتماع ضدين است. در عرفان مسيحي و تائيسم نيز جمع ضدين پذيرفته شده است. در مباحث هرمنوتيك جديد نيز جمع اضداد ديده مي‌شود. هدف از پژوهش حاضر بررسي اصل همنشيني اضداد در ذات تفكرات عرفاني و تأثير آن در جوهره هنر و معماري و يافتن و تبيين مصاديق شكلي آن است و در اين راستا، براساس روش كيفي و راهبرد استدلال منطقي به بررسي اصل همنشيني اضداد در ذات تفكرات عرفاني و مظاهر هنري و معماري آن پرداخته و بررسي كيفيت‌هاي متضاد در مصاديق آن‌ها را پي‌جو مي‌شود. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد همنشيني و وحدت اضداد سرتاسر عالم هستي را فرا گرفته است؛ حكمتي كه پس از نفوذ در جامعه، رفته‌رفته به هنجار و ارزش و ذوق بدل شده و آگاهانه و ناآگاهانه در هنر و معماري نيز به منصه ظهور رسيده است.