بررسي نقش گسل‏ها در مورفولوژي دشت‏هاي شمالي زنجان‌رود

يكي از خصوصيات منحصربه‌فرد دشت‏هاي شمالي حوضه آبي زنجان‌رود در استان زنجان، وجود رودخانه‏هايي است كه به‌صورت موازي، در دره‏هاي عميقي جريان دارند. با توجه به شيب ملايم سطوح هموار اطراف دره‏ها، كه به دره‏ها ختم نمي‌شود،‌ لندفرم‏هاي موجود با فرآيندهاي امروزي در تعادل نيستند. مشخص‌بودن كنيك كوهستان در نقشه‏هاي توپوگرافي و شواهد ميداني، نشان مي‌دهد در دشت‏هاي مورد مطالعه، مخروط ‌افكنه جديدي در حال گسترش نيست، در حالي كه حفر دره‏ها در درون مخروط ‌افكنه‏هاي قديمي انجام شده‌اند كه كل سطح دشت‏هاي شمالي را پوشيده‏اند. رودخانه‏هايي مثل سهرين، سارمساقلو و قره‌چريان كه وسعت حوضه آبي قابل توجهي بالاتر از سينوزيته جبهه كوهستان دارند، در دره‏هاي عميقي جاري هستند كه در سينوزيته كوهستان گاه عمق آنها از صد متر نيز تجاوز مي‌كند و در طول زيادي از مسير، با حفظ اختلاف ارتفاع اوليه نسبت به نواحي اطراف، به زنجان‌رود ختم مي‏شوند. بررسي شرايط توپوگرافيكي دشت‌سرهاي پوشيده از رسوبات آلوويالي، الگوي آبراهه‏هاي موازي و انقطاع دشت‌سرها با دره‏هاي آبشخور‌مانند عميق و وسيع، از روي نقشه‏هاي توپوگرافي و زمين‌شناسي منطقه به‌همراه شواهد ميداني نشان‌دهندۀ دخالت شديد تكتونيك در تحول دشت‏هاي شمالي زنجان‌رود است. در اين پژوهش، از شاخص‏هاي مورفوتكتونيكي همچون؛ گراديان طولي رودخانه (SL)، تقارن‌نداشتن حوضه زهكشي (Af)، نسبت كف دره به ارتفاع آن (Vf)، پيچ و خم پيشاني كوه (Smf) و تقارن توپوگرافي عرضي (T) استفاده شده ‏است. ارقام برآورد‌شده از اين شاخص‏ها‌، در سه كلاس يك تا سه (فعال تا غير‌فعال) طبقه‌بندي شدند. از نتايج به ‌دست آمده بر مي‏آيد كه اين زيرحوضه از نظر تكتونيكي در گروه فعال قرار گرفته‏ است.