امامت و امام در گفتمان اماميه و ماتريديه

امامت، يكي از جنجالي‌ترين موضوعات اعتقادي در تاريخ اسلام و از مهم‌ترين مسائل اختلافي ميان اهل سنت ماتريدي و اماميه است. اهل سنت ماتريدي، بنا بر نگرش و برداشتي كه از مقام نبوت و جايگاه رسالت دارند، معتقدند پيامبر, براي خود خليفه‌اي معين نكرده است و اصولاً تعيين امام و خليفه، مسئله‌اي است «انتخابي» كه بايستي توسط مردم يا «شوراي حل و عقد» صورت پذيرد. طبق اين مبنا، امامت و خلافت، امري سياسي و اجتماعي و از باب لزوم حاكميت و اداره امور جامعه اسلامي است و شرايطي چون اسلام، مرد بودن، سياست‌مدار و آشكار بودن امام براي تصدي مقام امامت كافي است و ويژگي‌هايي مانند عدالت، علم به همه امور و عصمت، براي امام ضروري نيست. در مقابل، اماميه بر اين باورند كه خلافت پيامبر و زعامت امت اسلامي، مقامي الهي است كه نه تنها مردم و شورا، بلكه شخص پيامبر نيز نقشي در تعيين آن ندارد و امام بايستي توسط خداوند تعيين و به وسيله پيامبر به مردم ابلاغ شود. از اين منظر، امام بايستي واجد تمام شرايط و اوصاف پيامبر ـ‌جز در تلقي وحي‌ـ باشد تا بتواند شايستگي تصدي اين مقام را داشته باشد. تدبير اداره امور جامعه اسلامي نيز، شأني از شئون امام است و امام همواره امام است؛ چه در رأس حكومت باشد، چه نباشد.