القاي كالوس و ايجاد كشت سوسپانسيون سلولي مريم‌گلي سهندي (Salvia sahendica) براي توليد تري‌ترپنوئيدهاي دارويي بتولينيك، اولئانوليك و اورسوليك اسيد

بتولينيك، اولئانوليك و اورسوليك اسيد، تري‌ترپنوئيدهاي باارزشي هستند كه اثرات دارويي متعددي ازجمله ضدتومور، ضدميكروب، ضدالتهاب و ضدويروس ايدز براي آن‌ها گزارش شده است. گياه مريم‌گلي سهندي يك گياه انحصاري و چندساله جنس مريم‌گلي است كه در مناطق محدودي از شمال‌غرب ايران رويش دارد. در اين تحقيق القاي كالوس و ايجاد كشت سوسپانسيون سلولي اين گياه براي توليد اين تري‌ترپنوئيدها مطالعه شده است. از ريزنمونه‌هاي برگِ دانهال‌هاي درون شيشه‌اي براي القاي كالوس بر روي محيط‌كشت موراشيگ و اسكوگ (MS) به‌همراه غلظت‌هاي مختلف توفوردي (0.5، 1، 1.5 و 2 ميلي‌گرم در ليتر) در تركيب با بنزيل آدنين (0.5، 1 و 1.5 ميلي‌گرم در ليتر) در قالب طرح آزمايشي فاكتوريل كامل تصادفي استفاده شد. بيش‌ترين درصد القاي كالوس (100%) در محيط‌كشت حاوي 1 ميلي‌گرم در ليتر توفوردي و 0.5 ميلي‌گرم در ليتر بنزيل آدنين به‌دست آمد. مطالعه الگوي رشد سلولي نشان داد كه بيش‌ترين ميزان وزن تر (13.2 گرم) و خشك (2.2 گرم) در هفته چهارم به‌دست آمده و بعد از آن رشد سلول‌ها كاهش يافت. ارزيابي الگوي توليد تري ترپنوئيدها (ميلي‌گرم در 100 گرم ماده خشك) نيز حاكي از بيش‌ترين ميزان توليد اورسوليك اسيد (173.81)، بتولينيك اسيد (162.2) و اولئانوليك اسيد (174.32) در هفته سوم بود. نتايج نشان داد كه ميزان توليد بتولينيك و اورسوليك اسيد در هفته سوم كشت به‌ترتيب 10.4 و 1.5 برابر بيشتر از مقدار آن‌ها در گياه وحشي است. اين نتايج مي‌تواند براي توليد انبوه اين تركيبات دارويي مهم در شرايط كنترل شده به‌ويژه بيوراكتور مورد توجه قرار گيرد.