تأويلات عرفاني از مباحث كلامي در تمهيدات

بسياري از متون عرفاني علاوه بر جنبه‌هاي عرفاني و صوفيانه از وجوهي از جمله علم كلام قابل بررسي‌اند؛ اماعرفاي برجسته اسلامي گاهي ديدگاه‌هاي كلامي و حتي فلسفي خود را نيز با تأويلات و مشرب عرفاني در آثار خود بازگو كرده‌اند كه دست‌يابي به آنها، ارزيابي دقيق آراء عرفاني را كامل‌تر خواهد كرد. از عرفاي تأثيرگذاري كه بسياري از آراء كلامي و فلسفي را در آثار خويش بانگاهي عرفاني تعبير كرده، عين‌القضات همداني (525-492) بوده است. نگارنده درمقاله حاضر، در صدد است با روش توصيفي- تحليلي پس از مباحث مقدماتي، به بعضي از ديدگاه‌هاي كلامي عين‌القضات در كتاب تمهيدات در ضمن مقايسه متكلمان اسلامي، جايگاه انديشه‌هاي كلامي او را در عرفان نشان دهد و حتي‌المقدور به اين سوال پاسخ دهد كه عين‌القضات بركدام مذهب كلامي بوده وكدام آراء و انديشه‌هاي كلامي او با تأويلات عرفاني آميخته است؟ و به اين نتيجه دست يابد كه در عرفان اسلامي در بسياري از موارد كلام و عرفان نه تنها متمايز از هم قابل تفسير نيستند بلكه تآويلات عرفاني چاشني تازه‌اي به كلام داده است.