اصطلاح‌‌شناسي «وجوه و نظائر» در علوم قرآن

در اين مقاله با روش توصيفي تحليلي، كاربرد واژه‌هاي «وجوه» و «نظائر» در كتاب‌هاي وجوه و نظائر پيگيري، سخنان زركشي در تعريف «وجوه و نظائر» و نقد وي بر تعريف ابن‌جوزي بررسي و تعريف ابن‌جوزي تأييد شده است. همچنين برداشت نادرست برخي محققان از بيان زركشي در تعريف نظائر روشن و نيز اقسامي كه آيت‌الله معرفت براي وجوه و نظائر ذكر كرده‌اند، بررسي شده است.طبق تعريف ابن‌جوزي «نظائر» واژه‌هاي همساني است كه در قرآن در معاني گوناگون استعمال شده است؛ و وجوه، معاني آنهاست. زركشي به غلط، هم وجوه و هم نظائر را وصف الفاظ مي‌داند. آيت‌الله معرفت و برخي ديگر در برداشتي نادرست از كلام زركشي، نظائر را به الفاظ مترادف معنا كرده‌اند.«وجوه و نظائر» و «محكم و متشابه» دو مبحث مستقل علوم قرآن هستند و خلط آنها به يكديگر خطا و خروج از اصطلاح است. در وجوه و نظائر، كاربردهاي مختلف يك كلمه در قرآن مد نظر است؛ ولي متشابه به معاني محتمل يك آيه معطوف مي‌باشد. از اقسام چهارگانه‌اي كه آيت‌الله معرفت براي وجوه و نظائر برشمرده، سه قسم هيچ ارتباطي به وجوه و نظائر ندارد و برخي مثال‌هايي كه براي قسم ديگر ذكر كرده، مربوط به محكم و متشابه است.