خداشناسي عقلي در نهج البلاغه

هيچ فيلسوفي از انديشيدن درباره‌ي خدا فارغ نبوده است. خواه خدا را بپرستد يا الحاد بورزد. اهميت و صعوبت مسايل خداشناسي به علت عظمت و علو مكانت و مرتبه خداوند فلاسفه‌ي مسلمان را واداشته تا به قصور عقل اذعان كنند. آنچه ايشان به ويژه از روزگار ملاصدرا و پس از وي توسط اتباع حكمت متعاليه تا زمان ما درحيطه‌ي خداشناسي آورده‌اند، وامدار برخي كلمات و سخنان شامخ حضرت علي (ع) است. از جمله مباحثي كه در بخش الهيات بالمعني‌الاخص تنها به مدد آموزه‌هاي نهج البلاغه تا حدودي روشني يافته عبارت است از مراتب توحيد حقيقي و ناب، امكان معرفت خداوند، مراتب معرفت انسان به حق تعالي، نحوه اتصاف خدا به اوصاف كماليه، مسأله‌ي كلام (تكلم) الهي، مسأله‌ي اراده الهي و قضا و قدر. به نظر مي‌رسد تأملات عقلي و فلسفي حكماي الهي همراه با بهره‌مندي و تأثر از كلمات آن حضرت(ع) توانسته است نتايج خردپسندي را به ارمغان آورد.