دين و رابطه قلب و عقل

اين نوشتار در پي آن است كه نشان دهد در استعمالات ديني و به ويژه قرآني، معناي ظاهري قلب همان عضو صنوبري است كه در سينه جاي دارد؛ ولي معناي واقعي آن، همان گوهر ذات آدمي است، و همان نفسي است كه در تعريف آن گفته مي‌شود: «كمال اول جسم آلي است كه با قواي دراكه و فعاله شناخته مي‌شود» گاهي به اين گوهر شريف روح نيز گفته مي‌شود؛ چرا كه آيه كريمه «نفخت فيه من روحي» بيانگر اين است كه آدميت حضرت آدم× و قابليت وي براي مسجود شدن فرشتگان زماني بود كه او از روح منفوخ الهي برخوردار شد. عقل به معناي اسم ذات، همان قوه دراكه اي است كه برتر از حس و وهم و خيال است، و كارش ادراك كليات و صدور احكامي در بعد نظر و در بعد عمل است و به دو قسم عقل نظري و عقل عملي تقسيم مي‌شود. اگر قلب از راه تزكيه و تهذيب نورانيت پيدا كند، عقل را هم به نور خويش منور مي‌كند، و به تفكرات و تأملات مفيد روي مي‌آورد، و در غير اين صورت، به شيطنت و مكر و حيلت مي‌پردازد.