تطور تاريخي راه كارهاي تحقق تقيّه در سيره ائمه شيعه(ع)

تقيه يكي از محورهاي مهم پژوهش در تاريخ عقايد و باورهاي اسلامي ‌است. شيعيان اماميه بيش از ديگر مذاهب به تقيه باور داشته‌اند، بدان عمل كرده‌اند و به بحث درباره ابعاد نظري و فقهي آن پرداخته‌اند. ديگر مذاهب اسلامي ‌به دليل منحصر دانستن تقيه به صدر اسلام و  پذيرش كاربرد آن در مواردي نادر، علاقه‌اي به پرداختن به اين موضوع نشان نداده‌اند. اين مقاله مي‌كوشد با نگاهي تاريخي، مهم‌ترين روش‌هاي اماميه را براي عمل به تقيه و تحقق بخشيدن به آن بررسي كند. اين بررسي نشان مي‌دهد، تقيه تا آغاز قرن دوم، بيشتر ناظر به كتمان، ستر و اظهار خلاف معتقدات قلبي بوده است، اما از سده دوم هجري و با افزايش جمعيت شيعيان و فزوني گرفتن فشارهاي سياسي اجتماعي، رفتارهايي مانند عيب‌جويي و انتقاد از خودي‌ها، ايجاد اختلاف در مسائل ديني و افتراق در ميان هم‌كيشان را در برگرفته است.