واكاوي روند نمايه‌هاي فرين بارش در حوضه كارون با بهره گيري از داده هاي شبكه اي APHRODITE

توجه به تغييرات اقليمي در دهه­هاي اخير به سبب پيامدهاي اقتصادي، اجتماعي و زيان­هاي مالي مرتبط با رخدادهاي فرين جوي افزايش يافته است. در اين ارتباط، واكاوي مقادير حدي بارش و رويدادهاي مرتبط با آن از اهميت خاصي در مديريت بخش­هاي مختلف نظير كشاورزي، منابع آب، شهرسازي و حمل و نقل برخودار است. در اين پژوهش به منظور واكاوي روند نمايه­هاي فرين بارش در حوضه آبريز كارون از داده­هاي پايگاه شبكه­اي بارش افرودايت طي دوره زماني 20071951 در تفكيك مكاني 25/0 × 25/0 درجه­ي قوسي بهره گرفته شد. نخست، آرايه داده­هاي اوليه در ابعاد 21000×20819 براي كل منطقه­ي خاورميانه در نرم­افزار مت­لب توليد شد. سپس آرايه­اي در ابعاد 100×20819 از آرايه اوليه استخراج گرديد كه حوضه كارون را در بر مي­گرفت. سطرهاي اين آرايه نماينده­ي روزها و ستون­هاي آن نماينده­ي ياخته­هاي مكاني بود. در ادامه، نمايه­هاي بيشينه بارش يك روزه (RX1)، نمايه ساده شدت بارش (SDII)، تعداد روزهاي با بارش مساوي و يا بيشتر از 10، 20 و 25 ميلي­متر (R25, R20, R10)، تعداد روزهاي متوالي خشك (CDD)، تعداد روزهاي متوالي مرطوب (CWD)، مجموع سالانه بارش روزهاي خيلي مرطوب (R95p) و مجموع سالانه روزهاي با بارش بسيار مرطوب (R99p) از ليست نمايه­هاي استاندارد توصيه شده توسط كميته­ي اقليم­شناسي سازمان هواشناسي جهاني و برنامه­ي تحقيقاتي تغييرپذيري و پيش­بيني اقليم انتخاب شد و براي شناسايي و تحليل روند از روش ناپارامتري من كندال استفاده گرديد. يافته­ها نشان داد كه در پهنه­هاي شرقي، شمالي و مركزي حوضه كارون، روند، غالباً مثبت و بر روي بخش اندكي از آن در غرب و جنوب منفي است. نمايه­ها غالباً در غرب حوضه فاقد روند هستند. نه تنها بسامد رويداد بارش­هاي فرين در مناطق شرقي، شمالي و مركزي حوضه رو به فزوني است؛ بلكه شدت و مقادير بارش حاصل از آنها نيز افزايش يافته است. به عبارت ديگر، هم زمان رخداد بارش در اين پهنه­ها در ده­هاي اخير متمركز شده و هم بخش قابل توجهي از بارش سالانه در طي چند روز از سال به صورت بارش­هاي سنگين و ابرسنگين اتفاق مي­افتد. بيشترين گستره­ي روند افزايشي مربوط به نمايه­هايِ، نمايه­ي ساده­ي شدت بارش روزانه (SDII)، روزهاي بسيار مرطوب (R99p)، روزهاي همراه با بارش ابرسنگين (R25) و روزهاي همراه با بارش بسيار سنگين (R20) مي­باشد. كمترين تغييرات روند افزايشي نيز مربوط به نمايه­ي روزهاي متوالي خشك (CDD) است.