حمام و كاركردهاي سياسي آن در سده‌هاي ميانه تاريخ ايران

Bath room and its political functions in the Middle Ages of Iranian history

حمام به عنوان يكي از شاخصه‌هاي حائز اهميت شهرهاي اسلامي- ايراني علاوه بر كاركردهاي اجتماعي و گاهي علمي و فرهنگي، در امر سياست نيز محل رجوع بوده است. اين موضوع به حدي اهميت دارد كه مي‌تواند به فهم تاريخ تحولات سياسي تاريخ ايران در سده‌هاي ميانه اسلامي كمك كند. اين پژوهش به روش توصيفي–تحليلي در پي پاسخ به اين سئوال اصلي بوده است كه كاركردهاي سياسي حمام در سده‌هاي ميانه تاريخ ايران چيست؟ يافته‌هاي پژوهش حكايت از آن دارد كه موقعيت ممتاز جغرافيايي حمام و قرار گرفتن آن در مركز شهر و در كنار كانون­هاي مهم شهري- از جمله مسجد و بازار- در كنار ويژگي­هاي معماري اين بنا، موجب گرديد تا بسياري از قتل‌ها و سوء قصدها در حمام صورت پذيرد. در اين سوءقصدها ده­ها سلطان، خليفه، وزير و امير به قتل رسيدند و يا دچار صدمه و آسيب جسمي گرديدند. سوءقصدكنندگان نيز از طيف­هاي مختلف اجتماع هستند كه خود مي‌تواند به طور مستقل مورد پژوهش قرار گيرد. نكته ديگر آن كه تعدادي از قتل­هاي صورت گرفته در مقطع مورد اشاره به طور غيرمستقيم و در ارتباط با حمام به وقوع پيوسته است كه در هر صورت از جايگاه مهم اين بناي شهري حكايت دارد. وجود نمونه‌هاي متعدد از سوءقصدهاي ناكام در حمام نيز خود بر اين اهميت بيش از پيش صحه مي‌گذارد. علاوه بر اين حمام با توجه به ظرفيت بالاي تبليغي در اجتماع، محل مناسبي براي تبليغ، اعتراض و يا تبليغ سياسي بوده است.