تحليل هستي شناختي و معرفت شناختي معقولات ثانيه فلسفي در حكمت متعاليه (با تأكيد بر مفهوم وجود)

مفاهيم فلسفي نه تنها در فلسفه، بلكه در ساير دانش ها نيز داراي اهميت زيادي بوده و قوام همه علوم وابسته به همين مفاهيم است. اين مفاهيم، نه مانند معقولات اولي داده بلاواسطه حس هستند و نه مانند معقولات ثانيه منطقي ذهني محض هستند؛ از همين رو فهم و تحليل آنها در مكاتب مختلف با مشكل همراه بوده است. در بين معقولات، مفهوم «وجود» از جهات متعددي متمايز و مهم است. از طرفي در حكمت متعاليه وجود اصيل و ماهيت اعتباري است. بنابراين مفهوم وجود مصداق بالذات و مفاهيم ماهوي مصداق بالعرض دارند؛ از طرف ديگر ويژگي مشهور مفاهيم ماهوي اين است كه مصداق و مابازاء دارند و ويژگي شاخص معقولات ثانيه فلسفي اين است كه مابازاء ندارند. پس اين سئوال قابل طرح است كه مفهوم وجود معقول اول است يا معقول ثاني؟ اين مقاله با روش تحليلي – توصيفي و با هدف تحليل معقولات ثانيه فلسفي، ملاك و معيار دقيق تري براي تمييز معقولات اولي و ثانيه ارائه كرده است. بنابر اصالت وجود، حقيقت وجود، خارجي و واقعي اما مفهوم وجود كه با فعاليت ذهني ساخته مي شود معقول ثاني و حاكي از واقعيت خارجي است و ساير مفاهيم فلسفيِ ثبوتي، حاكي از انحاء و شئون واقعيات خارجي هستند.