ديدگاه لايب‌نيتس درباره اختيار انسان و نقد آن از نظر علامه طباطبايي

مسئله اختيار از مسائل مهم و ديرين كلامي فلسفي است كه غالب اديان به آن پرداخته‌اند و فيلسوفان دين نيز با نگاهي نو‌اين موضوع را مورد مداقه و بررسي قرار مي‌‌دهند.‌اين نوشتار به بيان، بررسي و نقد ديدگاه لايب‌نيتس مي‌‌پردازد و در صدد پاسخ گويي به‌اين پرسش است كه‌ايا در نظام فلسفي لايب‌نيتس مي‌‌توان انسان را مختار دانست يا نوعي ضرورت انگاري اسپينوزايي بر آن حاكم است ؟ لايب‌نيتس براي‌اينكه اختيار در انسان را نفي نكند ضرورت را دو قسم مي‌داند: ضرورت مابعدالطبيعي(هندسي) و ضرورت مشروط (اخلاقي). او مي‌‌گويد خداوند واجد صفت خير است و در آفرينش موجودات اصل كمال را مراعات مي‌‌كند و لازمه‌اين مراعات‌اين است كه قدرت انتخاب در كار باشد؛ پس مخلوقات فقط از ضرورت مشروط برخوردارند و ضرورت ذاتي در كار آنها نيست و همين ضرورت مشروط مثبت اختيار آنهاست. علامه طباطبايي هم اختيار را امري فطري دانسته و بيان داشته است كه قاعده ضرورت سابق الشي ما لم يجب لم يوجد هيچ منافاتي با اختيار انسان ندارد.