بازپژوهي نظريه فقهي نفي عدالت از مخالفان مذهبي و رمي آنان به فسق

مشهور فقهاي اماميه، تحقّق عدالت شرعي در مخالفان مذهبي را به دليل انحراف از مذهب حق منتفي دانسته و به فسق آنان حكم كرده اند، ولي شماري از فقيهان، نفي عدالت از مخالفان و رمي آنان به فسق را منوط به موردي دانسته اند كه مخالفت‌شان با مذهب حق عامدانه و عالمانه باشد و به تقصير ايشان مستند شود. پژوهش حاضر پس از بررسي تحليلي مفهوم عدل و فسق، ادله دال بر فسق همه مخالفان را مورد نقد قرار داده و با تبيين دلايل معتبر بر امكان تحقق عدالت در عموم مسلمانان، ديدگاه فقيهاني كه فسق مخالفان را به حالت علم و آگاهي آنان از مرام حق و ستيز عامدانه با آن اختصاص داده اند، تقويت نموده است. بر اين اساس، مقتضاي اصول لفظي و عملي در فرض شكِ در صدق عنوانِ فاسق بر مصاديق خارجي مخالفان، انطباق عنوان عادل بر آن هاست.