بررسي فقهي ـ حقوقي تعهدات تخييري

موضوع «تعهد تخييري» ازجمله اقسام تعهد است. در اين قسم تعهد، دو يا چند موضوع در عرض يكديگر وجود دارند كه فقط انجام يكي از موضوعات مدنظر است و با انجام يكي از آنها وفاي ‌به ‌عهد صورت مي‌گيرد و متعهد بري‌الذمه مي‌شود. اين نهاد حقوقي در بسياري از نظام‌هاي حقوقي ـ ازجمله فرانسه و مصر ـ پذيرفته شده، احكام و قواعد آن بيان شده است. مسئله مهمي كه درباره تعهد تخييري در نظام حقوقي ايران مطرح مي‌شود، بررسي صحت و اعتبار اين‌گونه تعهدات است كه آيا اين قسم تعهد در حقوق ايران مشروع و معتبر است؟ اين پرسش ازآنجا سرچشمه مي‌گيرد كه مطابق مادّه 190 قانون مدني ايران، مورد معامله بايد معيّن باشد و ممكن است اين تلقي پيش آيد كه تعهد تخييري، مغاير شرط مذكور بوده، به ‌دليل مرددبودن موضوع تعهد و وقوع غرر، باطل است. مطالعه و دقت بيشتر موضوع نشان مي‌دهد كه تعهد تخييري با تعهد مردد، متفاوت است و غرر در آن جريان ندارد. علاوه‌براين بررسي پيشينه فقهي بحث مذكور بيانگر اين است كه تخيير در اجراي تعهد ـ هرچند به‌ عنوان نظر غيرمشهور ـ قائلان بزرگي از فقهاي اماميه دارد كه به صحت آن معتقدند. پژوهش حاضر به شناسايي مفهوم و بررسي مباني صحت و اعتبار تعهد تخييري در حقوق ايران با دقت در منابع معتبر فقهي مي‌پردازد و احكام، اوصاف، ويژگي‌ها و چگونگي اجراي اين تعهد را با مطالعه تطبيقي در حقوق مصر بيان مي‌كند.