بررسي شگردهاي طنز موقعيّت در داستان مدير مدرسه

طنز موقعيّت طنزي برگرفته از تصويرها، تصوّرها و مفاهيم است كه مي‌تواند آميزه‌اي از رفتار، موقعيّت، صحنه و گفتار باشد. امّا محوريّت در اين‌گونه از طنز بر موقعيّت ايجادكنندۀ آن استواراست. طنز موقعيّت جايگاه ويژه‌اي در ادبيّات داستاني دارد و از جمله در داستان «مديرمدرسه»(1337) اثر جلال آل‌احمد كه نمونه‌هايي از آن ديده مي‌شود. او در اين اثر فساد مالي و اخلاقي رايج در نظام آموزش و پرورش دهه سي را با زبان طنز به تصوير كشيده است. در پژوهش حاضر، تلاش مي‌شود تا انواع موقعيّت‌هاي طنزآميز در داستان، شگردهاي ايجاد آنها و بازتاب‌هاي اجتماعي آنها مورد بررسي قرار گيرد. با تفحّص در موقعيّت‌هاي موجود در «مدير مدرسه» مي‌بينيم كه عامل اصلي ايجاد موقعيّت‌هاي طنزآميز در اين اثر طرح آن است؛ زيرا همواره موضوعات فرعي به جاي موضوع اصلي پررنگ مي‌شوند و حاشيه‌روي يا پررنگ شدن موضوعات فرعي به جاي موضوع اصلي در طول داستان بسيار است. توصيف جلوه ظاهري اشخاص، شغل و شبكه ارتباطي بين آنها هم نقش مهمّي در شكل‌گيري خصوصيّات طنزآميز اخلاقي اشخاص دارد. گذشته از اين، صحنه دورافتاده يك مدرسه كه فضاي اصلي داستان است به‌عنوان صحنه‌اي عجيب علاوه‌بر خنده‌انگيزي، با ظرافت خاص، نظام آموزشي را نيز به سخره مي‌گيرد.